• Ogólnopolski projekt za 6 mln zł ma wypracować model adaptacji do wizyt stomatologicznych dla dzieci ze specjalnymi potrzebami 
• Program zakłada etapowe oswajanie dzieci z gabinetem stomatologicznym: zajęcia w szkole, trzy sesje adaptacyjne w zaaranżowanym gabinecie z udziałem doświadczonych pedodontów
• Wprowadzony ma być paszport dentystyczny. Zaplanowano też wsparcie rodziców, aby ułatwić kolejne wizyty i lepiej dopasować opiekę stomatologiczną do dziecka 

Projekt „Adaptacja do wizyt stomatologicznych dla uczniów i uczennic ze specjalnymi potrzebami” ma zmienić sposób, w jaki dzieci z niepełnosprawnościami i innymi szczególnymi potrzebami przygotowują się do kontaktu z dentystą. W praktyce oznacza to stopniowe oswajanie z gabinetem, bodźcami i procedurami jeszcze przed właściwą wizytą.

Projekt o numerze FERS.05.01-IZ.00-0039/25 jest realizowany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027, w działaniu 5.1 „Innowacje społeczne”. Za jego realizację odpowiadają LUX MED oraz Polskie Towarzystwo Programów Zdrowotnych.

Projekt ma charakter ogólnopolski, a jego realizację zaplanowano do 31 marca 2029 r. Koszt przedsięwzięcia wyniesie 6 mln zł

Punktem wyjścia dla projektu jest problem, z którym w codziennej praktyce spotykają się lekarze dentyści pracujący z pacjentami ze specjalnymi potrzebami: dla części dzieci barierą może być już samo wejście do gabinetu.

Szereg elementów może być źródłem niepokoju i utrudniać przeprowadzenie badania dziecka, chodzi o:

• nowe miejsce,
• zapach środków stosowanych w gabinecie,
• światło,
• dźwięk urządzeń,
• dotyk,
• konieczność otwarcia ust,
• wykonanie polecenia przez nieznaną osobę.  

Dlatego projekt zakłada przygotowanie dziecka etapami do wizyty na fotelu dentystycznym, zanim dojdzie do kontaktu z lekarzem dentystą.

Jak wskazuje Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, celem jest stworzenie kompleksowego modelu adaptacyjnego, który ma pomóc uczniom ze szczególnymi potrzebami radzić sobie z lękiem związanym z wizytami dentystycznymi.

Jednym z pierwszych elementów programu będą zajęcia prowadzone w środowisku szkolnym. Dzieci mają stopniowo poznawać sytuacje i bodźce, które mogą pojawić się podczas wizyty stomatologicznej.

Wykorzystywane będą interaktywne metody pozwalające oswoić wzrok, słuch, dotyk i węch związane ze środowiskiem gabinetu.

Kolejnym etapem będą trzy sesje adaptacyjne w specjalnie zaaranżowanym gabinecie stomatologicznym. Mają je prowadzić lekarze dentyści mający doświadczenie w pracy z dziećmi ze szczególnymi potrzebami.

Jednym z elementów programu będzie tzw. paszport dentystyczny.

Dokument ma powstać w związku z przeglądem stomatologicznym i zawierać informacje dotyczące indywidualnych potrzeb dziecka. W założeniu ma ułatwiać późniejszą opiekę stomatologiczną.

Z punktu widzenia lekarza dentysty może to być jeden z istotniejszych elementów całego modelu. Wiedza o tym, jakie bodźce dziecko toleruje, czego się obawia, jak reaguje na określone sytuacje i jak najlepiej nawiązać z nim kontakt, może mieć znaczenie dla przebiegu kolejnych wizyt.

Projekt nie zakłada więc wyłącznie „oswojenia dziecka”. Jego założeniem jest również zebranie informacji, które mogą być przydatne podczas dalszego korzystania z opieki stomatologicznej.

Organizatorzy przewidzieli także wsparcie dla rodziców i opiekunów.

Otrzymają oni informacje dotyczące profilaktyki chorób jamy ustnej oraz dostępnych świadczeń zdrowotnych. Dzięki temu model ma obejmować nie tylko dziecko i lekarza dentystę, ale również najbliższe otoczenie pacjenta.

Jest to szczególnie istotne w przypadku pacjentów wymagających indywidualnego podejścia. Przygotowanie dziecka do wizyty nie kończy się bowiem w momencie opuszczenia gabinetu. To rodzice lub opiekunowie w dużej mierze decydują o regularności kolejnych wizyt, codziennej higienie jamy ustnej i realizowaniu zaleceń.

Twórcy programu nie zaczynają od zera. Model ma być opracowany i rozwinięty na podstawie dwóch wcześniejszych mikroinnowacjach: „Stomatologia bez barier” oraz „Coraz bliżej lekarza”. Realizowany program zakłada ich dopracowanie i zwiększenie skali działania.

Model ma być wykorzystywany przede wszystkim w specjalnych szkołach podstawowych, oddziałach specjalnych w szkołach podstawowych oraz ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych, a następnie rozszerzany na inne szkoły podstawowe, do których uczęszczają uczniowie ze specjalnymi potrzebami.

Projekt jest interesujący z perspektywy gabinetów zajmujących się stomatologią dziecięcą oraz leczeniem osób z niepełnosprawnościami, ponieważ proponuje rozwiązanie problemu jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.

Na realizację przedsięwzięcia przeznaczono 6 mln zł. Według informacji Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej projekt ma objąć co najmniej 70 szkół podstawowych w całej Polsce, przy czym w pierwszej kolejności uwzględniane są placówki specjalne i ich oddziały.

Konkurs, w ramach którego wyłoniono projekty dofinansowane w tym obszarze, został rozstrzygnięty 29 kwietnia 2026 r.

Obecnie realizowane są konkretne etapy projektu przez LUX MED i Polskie Towarzystwo Programów Zdrowotnych. Zakończenie przedsięwzięcia zaplanowano na marzec 2029 r.

Na ostateczną ocenę będzie trzeba poczekać do zakończenia projektu i analizy jego rezultatów. Już dziś wiadomo jednak, że jego założenie jest inne niż klasyczna edukacja stomatologiczna.

Nie chodzi wyłącznie o przekazanie dziecku informacji, dlaczego należy myć zęby. Chodzi o przygotowanie do konkretnego doświadczenia medycznego – z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb, reakcji na bodźce i możliwości dziecka.

Dla stomatologii może to oznaczać ważną zmianę: adaptacja przestaje być wyłącznie elementem pierwszej wizyty, a staje się procesem rozpoczynającym się jeszcze przed wejściem do gabinetu.

Jeżeli model sprawdzi się w praktyce i zostanie skutecznie wyskalowany, może stać się jednym z narzędzi ułatwiających dzieciom ze specjalnymi potrzebami regularne korzystanie z opieki stomatologicznej – a lekarzom pozwolić lepiej przygotować się do pracy z pacjentem wymagającym indywidualnego podejścia.