Nuôi rươi trên đất lúa

Tại thôn Đức Vĩnh, xã Đức Quang, người dân đã tìm ra cách nâng cao thu nhập bằng việc kết hợp trồng lúa theo hướng hữu cơ với khoanh nuôi rươi. Giải pháp này vừa giúp khai thác hiệu quả hơn diện tích đất sản xuất, vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng của địa phương.

Cánh đồng rươi tại thôn Đức Vĩnh, xã Đức Quang. Ảnh: Quốc Toản.

Ông Hoàng Xuân Thỏa là một trong những hộ tiên phong ở xã Đức Quang mạnh dạn chuyển đổi từ chân ruộng sản xuất 2 vụ lúa sang mô hình 1 vụ lúa, 1 vụ rươi. Để biến thửa ruộng vốn chỉ quen với cây lúa thành nơi vừa trồng lúa vừa nuôi rươi, ông Thỏa phải bỏ ra không ít công sức và chi phí để thuê máy cải tạo, đầu tư hệ thống cống lấy nước từ sông vào đồng, tạo môi trường thuận lợi cho rươi phát triển.

Những thửa ruộng nhỏ được gom thành những thửa lớn. Hệ thống bờ bao xung quanh được đắp, gia cố chắc chắn để giữ nước. Cống được bố trí hợp lý, vừa làm nơi dẫn nước khi thủy triều lên, vừa là cửa để đặt lưới thu hoạch rươi khi nước rút. Chi phí thuê máy móc cải tạo ruộng hết hàng chục triệu đồng nhưng theo ông Thỏa, đó là khoản đầu tư cần thiết để tăng hiệu quả sản xuất.

Ông Thỏa cho biết, điều quan trọng nhất của mô hình này là phải giữ được môi trường tự nhiên cho rươi sinh trưởng. Người nuôi không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học hay vôi bởi có thể ảnh hưởng đến sự sinh sản và phát triển của rươi.

Nuôi rươi trên đất lúa đang mang lại thu nhập bền vững cho nông dân. Ảnh: Quốc Toản.

Sau khi thu hoạch vụ lúa xuân, ruộng được bón phân chuồng, cày vùi và tiếp tục cải tạo để duy trì chế độ nước lên xuống theo thủy triều. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, việc cày đảo đất giúp tạo môi trường thuận lợi cho rươi phát triển. Khi thủy triều lên, nước sông mang theo nguồn thức ăn tự nhiên vào ruộng. Lúc nước rút, rươi theo dòng nước di chuyển ra các cửa cống, người dân đặt lưới để thu hoạch. Nhờ vậy, sau một vụ lúa, cánh đồng lại bước vào mùa rươi mà gần như không phải đầu tư thức ăn hay chăm sóc.

Rươi bắt đầu xuất hiện từ khoảng tháng 7 đến tháng 9 âm lịch và thường tập trung nhiều vào tháng 9, tháng 10. Đây cũng là thời điểm thời tiết mát mẻ, rươi béo, nhiều gạch và có giá trị dinh dưỡng cao.

Tập tính của rươi khá đặc biệt, thường xuất hiện vào ban đêm (khoảng 19 - 20h) và di chuyển theo dòng nước. Có những tháng rươi chỉ lên vào những ngày nhất định, thường vào mùng 1 hoặc ngày rằm. 

Theo ông Thỏa, rươi là đặc sản trời ban, mỗi sào ruộng có thể cho khoảng 30kg rươi. Giá rươi tùy thời điểm, khi cao có thể lên tới 500.000 đồng/kg, thời điểm bình thường dao động khoảng 300.000 - 350.000 đồng/kg. Những năm rươi được mùa, một gia đình có thể thu về hàng chục triệu đồng mỗi vụ. Trên cùng một thửa ruộng, người dân vừa có thêm nguồn thu từ rươi, vừa duy trì được cây lúa, tạo ra sản phẩm sạch.

Rươi là món đặc sản giàu giá trị dinh dưỡng. Ảnh: PT.

Ông Phan Văn Thảo, Trưởng thôn Đức Vĩnh cho biết toàn thôn hiện có 315 hộ nuôi rươi với tổng diện tích hơn 10ha. Việc kết hợp trồng lúa - rươi đã mở ra hướng sản xuất phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên, giúp người dân có thu nhập cao và tạo sinh kế bền vững.

Gom ruộng vì tiếc

Dọc những cánh đồng ở phường Nam Hồng Lĩnh, không khó để bắt gặp những thửa ruộng sau mùa vụ nằm im, cỏ dại mọc kín. Giữa những cánh đồng ấy, vẫn có những vùng được đưa vào sản xuất.

Không cam lòng để cỏ mọc um tùm trên những thửa ruộng khô cằn, ông Võ Tá Sơn (tổ dân phố 7, phường Nam Hồng Lĩnh) đứng ra nhận ruộng của bà con để sản xuất. Ban đầu chỉ vài sào, rồi vài mẫu. Người này nhờ làm, người kia có ruộng không sản xuất cũng giao lại cho ông. Cứ thế, những thửa ruộng nhỏ lẻ dần được ông gom thành vùng sản xuất tập trung, có thời điểm lên tới gần 30 mẫu.

"Mình gom ruộng lấy công làm lãi, chứ bây giờ nhìn ruộng bỏ hoang cũng tiếc. Vả lại giờ cũng có tuổi rồi, không có sức đi làm thuê nữa", ông Sơn nói.

Ông Sơn cho biết, ban đầu chi phí cải tạo ruộng khá tốn kém. Bù lại những thửa ruộng được gom lại thành vùng lớn cũng giúp ông chủ động hơn trong sản xuất, đưa máy móc vào đồng, giảm công lao động, thuận lợi từ khâu làm đất, gieo cấy đến thu hoạch. Nhưng để giữ được những cánh đồng ấy, ông phải đánh đổi không ít công sức, tiền bạc. Từ chỗ chỉ làm ruộng gia đình, ông đầu tư mua máy gặt, máy làm đất, chi phí cả tỷ đồng. Mỗi vụ, riêng chi phí đầu tư cho diện tích gần 30 mẫu đã ngót 200 triệu đồng.

Ông Sơn nhận lại những thửa ruộng không gieo cấy vụ hè thu để cải tạo, chuẩn bị sản xuất vụ tiếp theo. Ảnh: Quốc Toản.

Ông Sơn cho biết những vụ lúa thắng lợi cũng mang lại thu nhập không nhỏ. Với diện tích sản xuất lớn, mỗi khi mưa thuận gió hòa, lúa được mùa, giá bán thuận lợi, ông có thể thu về 200 - 300 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Tuy nhiên làm ruộng cũng có lúc bấp bênh. Có năm ông sản xuất hơn chục mẫu nhưng mất trắng 8 mẫu. Lúa thu về thậm chí không đủ bù tiền phân bón. Vụ vừa rồi giá lúa chỉ khoảng 5.300 đồng/kg khiến ông Sơn không khỏi trăn trở.

"Làm nông mà làm nhỏ lẻ thì khó có lãi. Dầu, phân bón đều tăng, có thứ tăng gần gấp đôi, trong khi giá lúa bấp bênh thì chỉ có lỗ. Vụ hè thu năm nay mong sao mưa thuận gió hòa, giá lúa tăng mới hi vọng kiếm được chút ít", ông nói.

Dẫu vậy, ông vẫn không có ý định từ bỏ và luôn hi vọng có thể sống được với đồng ruộng khi giá lúa ổn định. Quan trọng hơn, ông tin rằng vẫn còn những người muốn trở về và gắn bó với ruộng đồng. Với lúa nếp, ông phần nào yên tâm hơn về đầu ra khi thương lái thường đến tận nơi thu mua. Điều đáng ngại nhất hiện nay không hẳn là thời tiết mà là chuột và cỏ dại.

Những thửa ruộng bỏ không trở thành nơi trú ngụ, sinh sản của chuột. Đến mùa gieo cấy, từ những bờ ruộng, khu đất hoang chuột lại kéo sang những diện tích đang trồng lúa để tìm thức ăn, cắn phá, gây thiệt hại nặng. Cỏ dại cũng phát triển mạnh trên những diện tích lâu ngày không canh tác việc cải tạo và chăm sóc đồng ruộng tốn thêm công sức, chi phí.

Cùng với đó là bài toán thủy lợi. Muốn gom ruộng thành vùng lớn nhưng hệ thống kênh mương tưới tiêu chưa đồng bộ khiến việc sản xuất không thuận lợi. Diện tích càng lớn chi phí đầu tư càng cao, trong khi giá vật tư nông nghiệp và nhiên liệu liên tục tăng, còn giá lúa lại không ổn định.