Những "cánh tay nối dài"

Quảng Ninh có điều kiện tự nhiên đa dạng, từ miền núi, trung du đến đồng bằng ven biển và hải đảo. Đây là lợi thế để phát triển nền nông nghiệp đa ngành, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tổ chức sản xuất phù hợp với từng vùng sinh thái.

Trong bối cảnh đó, cán bộ khuyến nông không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn trực tiếp đồng hành cùng nông dân trên đồng ruộng, ao nuôi, chuồng trại. Từ lựa chọn giống, chăm sóc cây trồng, quản lý vật nuôi đến phòng chống dịch bệnh, xử lý môi trường..., mỗi mô hình đều cần sự theo sát và hướng dẫn cụ thể.

Mô hình trồng giống na mới tại xã Đầm Hà được sự hướng dẫn của cán bộ khuyến nông đã cho vụ thu hoạch đầu tiên. Ảnh: Nguyễn Thành.

Anh Nguyễn Văn Phú, Trưởng phòng Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật - Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng Quảng Ninh chia sẻ: “Niềm vui lớn nhất của những người làm công tác khuyến nông là được nhìn thấy bà con ứng dụng thành công các tiến bộ khoa học kỹ thuật, các giống cây trồng vật nuôi mới vào sản xuất, mang lại hiệu quả kinh tế, nâng cao thu nhập cho bà con”.

Chị Vương Thị Huyền ở thôn Khe Trại, xã Đầm Hà cho biết, trước đây gia đình gặp khó khăn trong lựa chọn giống, kỹ thuật chăm sóc và phòng bệnh cho cây. Sau khi được cán bộ khuyến nông hướng dẫn, gia đình nắm được quy trình chăm sóc, cây phát triển tốt, cho quả đều, đẹp, có đầu ra ổn định.

Khi sâu bệnh xuất hiện hoặc vật nuôi phát sinh vấn đề, cán bộ khuyến nông phải có mặt kịp thời để cùng người dân tìm cách xử lý. Công việc vì thế không dừng lại ở những lớp tập huấn mà là quá trình “cầm tay chỉ việc”, theo sát từng giai đoạn sản xuất.

Anh Nguyễn Văn Định ở thôn Tân Lập, xã Đầm Hà cho biết quá trình sản xuất còn gặp nhiều khó khăn về vốn và kỹ thuật. Sự hỗ trợ về tinh thần, kiến thức của cán bộ khuyến nông giúp người dân có thêm điều kiện để hoàn thiện mô hình.

Theo anh Phú, tùy từng lĩnh vực, cán bộ khuyến nông có cách tiếp cận khác nhau. Những kỹ thuật phù hợp có thể trực tiếp hướng dẫn tại cơ sở hoặc trao đổi qua các nhóm Zalo. Với những nội dung chuyên sâu, cán bộ khuyến nông kết nối chuyên gia từ các viện, trường để hỗ trợ người dân. Đó chính là sự thay đổi từ khuyến nông truyền thống sang phương thức gần dân, sát sản xuất và linh hoạt hơn trong chuyển giao tri thức.

Chị Nguyễn Thúy Toan đã gắn bó gần 30 năm trong công tác khuyến nông. Ảnh: Nguyễn Thành.

Thay đổi tư duy sản xuất

Dấu ấn của khuyến nông Quảng Ninh hiện diện ở nhiều lĩnh vực, từ trồng trọt, chăn nuôi đến nuôi trồng thủy sản. Điểm chung của các mô hình là hướng người dân từng bước chuyển từ sản xuất dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang sản xuất có quy trình, kiểm soát rủi ro và quan tâm nhiều hơn đến thị trường.

Trong chăn nuôi, cán bộ khuyến nông hướng dẫn người dân lựa chọn con giống, cải tạo chuồng trại, áp dụng các biện pháp an toàn sinh học, chủ động phòng dịch và xử lý chất thải. Tại những địa bàn vùng biên giới, hải đảo, công việc này càng đòi hỏi sự kiên trì bởi điều kiện sản xuất và tiếp cận kỹ thuật còn nhiều khác biệt.

Chị Nguyễn Thúy Toan, cán bộ Phòng Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật - Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng Quảng Ninh đã có nhiều năm gắn bó với lĩnh vực thú y, chăn nuôi. Những chuyến đi đến các thôn, bản xa để hướng dẫn người dân chăm sóc vật nuôi, phòng dịch, cải tạo chuồng trại đã trở thành công việc quen thuộc.

Chị Toan chia sẻ, trong quá trình triển khai mô hình tại các xã biên giới, xã đảo, cán bộ khuyến nông luôn cố gắng lựa chọn con giống có chất lượng, theo dõi quá trình sinh trưởng, phối hợp với các hộ dân thực hiện tốt kỹ thuật chăn nuôi và tiêm phòng, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

Ở lĩnh vực thủy sản, khuyến nông cũng đang góp phần mở rộng những hướng nuôi mới có giá trị kinh tế và phù hợp điều kiện địa phương.

Tại xã Hải Lạng, người dân đã từng bước tiếp cận mô hình nuôi cá nâu. Đây là đối tượng còn mới với nhiều hộ, đòi hỏi kỹ thuật và sự theo dõi chặt chẽ về môi trường nước. Cán bộ khuyến nông Bùi Hữu Sơn đã trực tiếp cùng người dân kiểm tra nguồn nước, theo dõi sức khỏe đàn cá và hướng dẫn xử lý khi phát sinh vấn đề.

Nhiều mô hình khuyến nông ngày càng được nhân rộng và phát huy giá trị, tăng thu nhập cho bà con. Ảnh: Nguyễn Thành.

Theo anh Sơn, việc lựa chọn đối tượng xây dựng mô hình xuất phát từ nhu cầu của người dân, đồng thời phải phù hợp với định hướng phát triển các sản phẩm thủy sản chủ lực của tỉnh. Những đối tượng nuôi mới nếu được lựa chọn và hướng dẫn đúng kỹ thuật có thể giúp người dân nâng cao giá trị sản xuất, đồng thời góp phần cải thiện môi trường và hướng tới phát triển lâu dài.

Từ thực tiễn đó, khuyến nông không còn bó hẹp trong chuyển giao kỹ thuật. Các mô hình ngày càng gắn với liên kết sản xuất, HTX, doanh nghiệp và thị trường. Khi đầu ra được tính đến ngay từ quá trình xây dựng mô hình, khả năng nhân rộng và duy trì hiệu quả cũng được nâng lên.

Hiện đại hóa hoạt động khuyến nông

Quảng Ninh là cực tăng trưởng năng động của vùng Đông Bắc với công nghiệp, dịch vụ và du lịch giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn là bệ đỡ quan trọng đối với đời sống khu vực nông thôn, an sinh xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

Trong tiến trình đó, khuyến nông được xác định là cấu phần quan trọng của quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Hệ thống khuyến nông từng bước đổi mới phương thức hoạt động theo hướng sát thực tiễn, lấy người dân làm trung tâm và hiệu quả sản xuất làm thước đo.

Thay vì dàn trải, các chương trình khuyến nông tập trung hơn vào những cây trồng, vật nuôi, đối tượng thủy sản có lợi thế, có khả năng nhân rộng và tạo giá trị kinh tế. Hoạt động chuyển giao được gắn với mô hình trình diễn để người dân trực tiếp quan sát, thực hành và đánh giá hiệu quả trước khi áp dụng rộng rãi.

Anh Bùi Hữu Sơn (phải) hướng dẫn người dân quy trình nuôi cá song trong ao. Ảnh: Nguyễn Thành.

Trong nuôi trồng thủy sản, khuyến nông hướng người dân tới kiểm soát môi trường, sử dụng thức ăn hợp lý, tăng cường an toàn sinh học và chủ động phòng dịch. Trong trồng trọt, trọng tâm là các quy trình sản xuất an toàn, nâng cao giá trị trên đơn vị diện tích. Với chăn nuôi, các giải pháp về giống, chuồng trại, phòng bệnh và xử lý chất thải góp phần giảm rủi ro, nâng chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

Bà Hoàng Thị Thế, Quyền Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng Quảng Ninh cho biết, công tác khuyến nông đang chuyển từ cách làm truyền thống, chủ yếu hỗ trợ giống, vật tư và chuyển giao kỹ thuật, sang khuyến nông hiện đại, đồng hành với nông dân, hướng tới nền nông nghiệp đa giá trị, sinh thái, tuần hoàn và gắn với du lịch nông nghiệp.

Khuyến nông Quảng Ninh hiện vẫn đứng trước không ít thách thức. Địa bàn rộng, sản xuất phân tán, điều kiện tự nhiên đa dạng, trong khi nguồn lực dành cho hoạt động khuyến nông còn hạn chế. Biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và biến động thị trường cũng khiến yêu cầu về năng lực dự báo, thích ứng và chuyển giao kỹ thuật ngày càng cao.