W nocy z 24 na 25 października większość Europejczyków przestawi zegarki na czas zimowy. Tymczasem w Chinach, największym kraju świata pod względem liczby ludności, od siedemdziesięciu lat obowiązuje tylko jedna strefa czasowa. Decyzja ta miała zjednoczyć naród, ale dziś przynosi szereg wyzwań – zarówno dla mieszkańców, jak i dla gospodarki. Jak wygląda życie w kraju, gdzie zegar państwowy nie zawsze idzie w parze z rytmem natury?

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

Chiny to państwo o imponujących rozmiarach – rozciągają się na ponad 5 tysięcy kilometrów ze wschodu na zachód. Naturalnie taki obszar powinien być podzielony na kilka stref czasowych, podobnie jak Stany Zjednoczone czy Rosja. Jednak od 1949 roku, wraz z powstaniem Chińskiej Republiki Ludowej, wprowadzono radykalne rozwiązanie: jedna, wspólna godzina dla całego kraju. Tak narodził się tzw. czas pekiński (China Standard Time, CST), przesunięty o osiem godzin względem czasu uniwersalnego (UTC+8).

Decyzja ta miała wymiar nie tylko praktyczny, ale przede wszystkim polityczny. Ujednolicenie czasu stało się symbolem narodowej jedności i centralizacji władzy. Władze w Pekinie chciały, by zegar – podobnie jak język czy waluta – był jednym z fundamentów spajających ogromne i zróżnicowane terytorium.

Choć na pierwszy rzut oka jedna strefa czasowa może wydawać się wygodna, w praktyce prowadzi do poważnych komplikacji, zwłaszcza na zachodzie kraju. W regionach takich jak Sinciang czy Tybet, gdzie słońce wschodzi i zachodzi nawet o trzy godziny później niż w Pekinie, codzienne życie toczy się w rytmie narzuconym przez odległą stolicę.

Oficjalne godziny pracy – na przykład od 9 do 17 – oznaczają, że mieszkańcy zachodnich prowincji zaczynają dzień w ciemnościach, a ich zegar biologiczny jest w ciągłym konflikcie z zegarem społecznym. Naukowcy określają to zjawisko mianem „społecznego jetlagu”. Badania naukowe wykazują, że takie niedopasowanie rytmu dobowego może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym zwiększonego ryzyka depresji, otyłości, a nawet skrócenia oczekiwanej długości życia.

Aby poradzić sobie z narzuconą odgórnie godziną, mieszkańcy zachodnich Chin wypracowali własne rozwiązania. W Sinciangu funkcjonuje system podwójnego czasu. W sprawach oficjalnych, na dworcach i w urzędach obowiązuje czas pekiński. Jednak w codziennych rozmowach, na lokalnych bazarach i wśród społeczności dominuje tzw. „czas Sinciangu”, przesunięty o dwie godziny względem oficjalnego (UTC+6).

Taki dualizm może prowadzić do nieporozumień – umawiając się na spotkanie, trzeba zawsze doprecyzować, o którą godzinę chodzi. Lokalne firmy i urzędy często dostosowują godziny pracy, zaczynając dzień później, by lepiej odpowiadać naturalnemu rytmowi dobowemu.

Dla Ujgurów, muzułmańskiej mniejszości zamieszkującej Sinciang, używanie lokalnego czasu stało się także formą cichego sprzeciwu wobec dominacji Pekinu i sposobem na podkreślenie własnej tożsamości kulturowej.

Zdecydowana większość Chińczyków – aż 94 procent – mieszka we wschodniej części kraju, gdzie czas pekiński jest zbliżony do naturalnego. Jednak dla firm działających na skalę ogólnokrajową, koordynacja pracy między wschodem a zachodem to nie lada wyzwanie.

Kiedy biura w Szanghaju kończą dzień pracy, w Kaszgarze słońce wciąż świeci wysoko, a lokalny dzień trwa w najlepsze. Raporty międzynarodowych firm doradczych zwracają uwagę, że zarządzanie operacjami i spotkaniami na linii wschód-zachód jest nieefektywne i wpływa negatywnie na produktywność.

W latach 1986-1991 Chiny eksperymentowały z wprowadzeniem czasu letniego, licząc na oszczędności energii. Choć udało się zaoszczędzić setki milionów kilowatogodzin, administracyjne i logistyczne komplikacje okazały się zbyt duże. 

Ostatecznie władze uznały, że stabilność i jednolitość są ważniejsze niż potencjalne korzyści ekonomiczne.