Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski apeluje do Rzecznika Praw Obywatelskich o analizę zasady dwukadencyjności wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Samorządowcy pytają m.in., czy ograniczenie prawa do kandydowania jest proporcjonalne i nie zawęża mieszkańcom możliwości wyboru.

• SGiPW chce, aby RPO przeanalizowała konstytucyjność dwukadencyjności m.in. pod kątem praw wyborczych mieszkańców i zasady proporcjonalności.
• W Sejmie procedowane są projekty znoszące limit dwóch kadencji, a PiS złożył projekt wpisania dwukadencyjności organów wykonawczych gmin bezpośrednio do Konstytucji RP.
• Samorządowcy przekonują, że zamiast ograniczać możliwość kandydowania, problemy z koncentracją władzy można rozwiązywać przez większą jawność, kontrolę i wzmacnianie demokracji lokalnej.

SGiPW ocenia, że debata na temat tzw. dwukadencyjności jest dziś szczególnie aktualna, a jej znaczenie wykracza poza interes osób pełniących funkcje wykonawcze w gminach. Uważa, że istotą problemu dotyczącego tego zagadnienia jest również zakres swobody obywateli tworzących wspólnotę lokalną.

Ustawowe wyłączenie konkretnej osoby z możliwości kandydowania ogranicza nie tylko jej bierne prawo wyborcze, lecz także realny zakres wyboru mieszkańców, którzy - niezależnie od oceny dotychczasowego sposobu sprawowania urzędu - nie mogą ponownie udzielić poparcia wybranemu przez siebie kandydatowi

- podkreśla przewodniczący SGiPW i burmistrz Chodzieży Jacek Gursz.

Samorządowcy zapewniają, że nie kwestionują argumentów wskazujących na potrzebę przeciwdziałania nadmiernej koncentracji władzy lokalnej, ale uważają, że zasadne jest ponowne zbadanie proporcjonalności zastosowanego środka wobec celów, które miał on realizować.

5 zagadnień związanych z dwukadencyjnością. JST apelują o ich analizę

W związku z tym wielkopolskie samorządy apelują do RPO o rozważenie analizy następujących zagadnień:

• czy ograniczenie wynikające z art. 11 § 4 Kodeksu wyborczego spełnia konstytucyjny test proporcjonalności, w szczególności w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, i czy cele ustawodawcy nie mogą być osiągane środkami mniej ingerującymi w prawa wyborcze;
• czy automatyczne wyłączenie możliwości kandydowania po dwóch wcześniejszych wyborach w tej samej gminie pozostaje uzasadnione także wtedy, gdy mieszkańcy pozytywnie oceniają działalność włodarza i chcą ponownie powierzyć mu wykonywanie mandatu;
• czy ponownej oceny nie wymaga asymetria regulacji, która przewiduje tak daleko idące ograniczenie w odniesieniu do organu wykonawczego gminy, podczas gdy analogicznego limitu nie stosuje się wobec wielu innych funkcji i mandatów z wyborów powszechnych;
• czy cele związane z przejrzystością, kontrolą i przeciwdziałaniem patologicznej koncentracji wpływu nie mogłyby być skuteczniej realizowane poprzez wzmacnianie jawności działania organów, mechanizmów kontroli, zasad konfliktu interesów, odpowiedzialności przed radą i mieszkańcami oraz instrumentów demokracji lokalnej;
• czy dotychczasowe doświadczenia obowiązywania regulacji pozwalają już na rzetelną ocenę jej skutków z perspektywy praw obywatelskich, jakości lokalnej demokracji, ciągłości zarządzania i zdolności wspólnot do samodzielnego kształtowania swoich władz.

Zniesienie dwukadencyjności lub zapisanie jej w Konstytucji RP. Dwie strony politycznego sporu

Wielkopolskie gminy i powiaty przypominają, że w Sejmie procedowany jest poselski projekt nowelizacji ustawy Kodeks wyborczy (druk nr 1529), wniesiony przez grupę posłów PSL, którego zasadniczym celem jest zniesienie obowiązującego ograniczenia liczby kadencji wójta, burmistrza i prezydenta miasta (po drugim czytaniu został ponownie skierowany do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach). W Sejmie jest już też senacki projekt ustawy (druk nr 2080), idący w tym samym kierunku.

Z kolei poselski projekt nowelizacji Konstytucji RP wniesiony przez grupę posłów PiS (druk nr 2211), przewiduje wprowadzenie zasady dwukadencyjności organów wykonawczych gminy bezpośrednio do ustawy zasadniczej.

Sam wybór drogi zmiany Konstytucji dla utrwalenia tego rozwiązania jest istotną okolicznością w obecnej debacie, ponieważ wskazuje co najmniej na potrzebę pogłębionej oceny konstytucyjnych podstaw ograniczenia prawa wybieralności, które w 2018 r. wprowadzono ustawą zwykłą

- przekonuje Jacek Gursz, dodając, że jednocześnie przed Trybunałem Konstytucyjnym toczy się sprawa dotycząca zgodności tego przepisu z Konstytucją RP.

Stanowisko RPO jako "szczególnie cenny głos w debacie" o dwukadencyjności

Z uwagi na zbieg prac legislacyjnych oraz postępowania konstytucyjnego w sprawie dwukadencyjności stanowisko RPO byłoby "szczególnie cennym głosem w debacie" - podkreślają członkowie SGiPW.

Jak przekonują, opinia RPO byłoby głosem formułowanym nie przez pryzmat interesu osób aktualnie sprawujących funkcje, lecz z perspektywy zakresu praw wyborczych obywateli i dopuszczalnych granic ingerencji ustawodawcy w swobodę wspólnot lokalnych w wyborze swoich władz. Deklarują przy tym gotowość do przedstawienia doświadczeń wielkopolskich samorządów, zebrania opinii JST, a w razie potrzeby także przeprowadzenia badania dotyczącego praktycznych skutków obowiązującej regulacji.

Zależy nam, aby dyskusja o dwukadencyjności była prowadzona przede wszystkim jako rozmowa o granicach ingerencji ustawodawcy w prawa wyborcze obywateli i samodzielność wspólnot lokalnych

- podsumowuje stowarzyszenie.