• Jak wykorzystać górniczą infrastrukturę, tereny i kompetencje do budowy nowej gospodarki? Odpowiedzi na te putania będą szukać uczestnicy konferencji „Clean Energy, Restored Lands: The Path Forward for Coal Regions”, która odbędzie się w dniach 29-30 września 2026 roku w Bochum. W wydarzeniu uczestniczyć będzie Marian Zmarzły, wiceminister energii.
• Dla Zagłębia Ruhry i Śląska będzie to okazja do wymiany doświadczeń oraz rozwijania projektów łączących zagospodarowanie terenów pogórniczych z produkcją i magazynowaniem energii.
• Wydarzenie współorganizują Euracoal i Komisja Europejska poprzez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Badań Naukowych (REA), zarządzającą Funduszem Badawczym Węgla i Stali (RFCS) oraz Inicjatywę na rzecz Regionów Węglowych w Procesie Transformacji (CRiT). Współorganizatorem jest także Technische Hochschule Georg Agricola (THGA).

Pierwszy dzień w Niemieckim Muzeum Górnictwa skoncentruje się na kwestii badań i innowacji, natomiast drugi, w centrum studenckim THGA - warunkom ich praktycznego wdrażania.

Konferencja jest kolejnym etapem współpracy, a nie jednorazową debatą. Sebastiano Fumero z REA zapowiada ją jako tegoroczną edycję dorocznego wydarzenia upowszechniającego wyniki badań i innowacji górniczych finansowanych z RFCS. Tym razem spotkanie połączy tę społeczność z inicjatywą CRiT, wzmacniając powiązanie badań z polityką regionalną i potrzebami przemysłu.

W maju 2024 roku Euracoal i REA zorganizowały podobne wydarzenie w dawnej kopalni Pozo Sotón koło Oviedo w Asturii. Rok później, 15 maja 2025 roku, uczestników gościło Carbonarium w Jastrzębiu-Zdroju, a gospodarzem była Jastrzębska Spółka Węglowa.

Dyskusje dotyczyły między innymi ograniczania emisji metanu i nowych zastosowań infrastruktury pogórniczej. Przeniesienie spotkania do Bochum daje możliwość zestawienia polskich doświadczeń z praktyką innych europejskich zagłębi.

Nie odwracamy się od przeszłości, ale przekształcamy ją w przyszłość. Europa potrzebuje wiedzy, którą mają regiony górnicze -  podkreślała podczas konferencji w Jastrzębiu-Zdroju prof. Alicja Krzemień, prezydent Euracoal.

Euracoal łączy w tym procesie przedsiębiorstwa górnicze z nauką, regionami, administracją i instytucjami europejskimi. Spotkania wokół konkretnych projektów pozwalają konfrontować potrzeby zakładów z możliwościami badawczymi i kierunkami wsparcia.

Organizacja uczestniczy też w konsorcjach, między innymi w CRMsDataSpace wspólnie z GIG-PIB i THGA - współpraca wykracza zatem poza konferencyjną dyskusję.

W wydarzeniu weźmie udział Marian Zmarzły, podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii. Jego udział zapowiedziano podczas Future Mining Forum & Expo w Katowicach 9 września 2026 roku. Niedawno odbył on wizytę w Kraju Saary. 

- Doświadczenia tego odrębnego od Zagłębia Ruhry regionu mogą poszerzyć polsko-niemiecką wymianę wiedzy o organizacji i skutkach transformacji - wspomniał wiceminister Zmarzły w trakcie swojego wystąpienia w Katowicach.

- Nie możemy zrezygnować bardzo szybko z węgla, nie mając sprawdzonych technologii czy sprawdzonych rozwiązań zastępujących energetykę konwencjonalną - zaznaczył.

W kontekście Bochum jest to argument za rozwijaniem projektów pozwalających sprawdzić techniczne i gospodarcze warunki zmiany, zamiast ograniczać się do deklarowania jej celów.

Dla Śląska doświadczenia Zagłębia Ruhry mogą być szczególnie cenne tam, gdzie zakończenie wydobycia nie oznacza zakończenia odpowiedzialności za teren.

Zarządzanie wodami, monitoring zmian zachodzących w górotworze i przygotowanie gruntów do nowych funkcji wymagają ciągłości wiedzy oraz współpracy wielu instytucji. Właśnie takie zagadnienia bada działające przy THGA Forschungszentrum Nachbergbau - Research Center of Post-Mining.

Nie oznacza to jednak, że niemiecki model można przenieść na Śląsk bez zmian. Warunki geologiczne i wodne, struktura gospodarki, sytuacja społeczna oraz rola kopalń w krajowym systemie energetycznym wymagają osobnej oceny.

Wymiana powinna obejmować zarówno udane przedsięwzięcia, jak i trudności, koszty oraz rozwiązania, które nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Jej wartością jest ograniczanie ryzyka kolejnych inwestycji, a nie tworzenie katalogu efektownych przykładów.

Również dla Zagłębia Ruhry kontakty ze Śląskiem są szansą na rozwijanie badań, sprawdzanie metod w innych warunkach i budowanie konsorcjów przemysłowych. Wymiana nie musi być jednostronna: polskie instytucje i przedsiębiorstwa są partnerami projektów prezentowanych w Bochum.

Przykładowo w Atlantis uczestniczyły Główny Instytut Górnictwa-Państwowy Instytut Badawczy oraz PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna.

- Górnictwo potrzebuje przedsięwzięć transformacyjnych jeszcze w okresie funkcjonowania kopalń - podkreśla w rozmowie z WNP Alicja Krzemień, prezydent Euracoal. - Na tym etapie można planować nowe zastosowania infrastruktury, gromadzić dane i rozwijać kompetencje pracowników. Odkładanie tych działań do chwili zakończenia wydobycia oznacza ryzyko utraty zasobów, które mogłyby służyć nowej działalności, czyli wszelkich przewag konkurencyjnych jak ma działająca kopalnia - dodaje Alicja Krzemień.

Wskazuje przy tym, że celem nie powinno być wyłącznie uporządkowanie terenów, lecz stworzenie warunków dla inwestycji i trwałego zatrudnienia.

Współpraca Głównego Instytutu Górnictwa-Państwowego Instytutu Badawczego z THGA ma już konkretne podstawy. Obie instytucje uczestniczyły w Potentials, projekcie analizującym powiązania między kopalniami, elektrowniami i sąsiadującym przemysłem oraz możliwości tworzenia nowych modeli biznesowych.

W CRMsDataSpace współpracują nad europejską przestrzenią danych służącą ocenie potencjału odzysku surowców krytycznych z zamkniętych obiektów odpadów wydobywczych związanych z górnictwem węgla.

Współpraca Zagłębia Ruhry ze Śląskiem nie powinna polegać na kopiowaniu rozwiązań. Jej wartością jest wspólne rozpoznawanie ryzyka i sprawdzanie, jak infrastruktura, tereny oraz kompetencje górnicze mogą służyć nowym funkcjom. Potrzebujemy projektów łączących wiedzę naukowców, doświadczenie przedsiębiorstw i potrzeby mieszkańców - podkreśla dr Julia Haske z THGA.

Program pokazuje, jak różnorodne mogą być te funkcje. Atlantis badał wykonalność wykorzystania dawnych odkrywek do hybrydowego magazynowania energii w układach szczytowo-pompowych.

POSTEN rozwija rozwiązania fotowoltaiczne przeznaczone między innymi dla terenów zdegradowanych i zbiorników wodnych, natomiast SCoLINE ma zademonstrować nowe konstrukcje do instalowania paneli i infrastruktury przesyłowej na terenach pogórniczych. W przedsięwzięciach tych uczestniczą polskie instytucje i przedsiębiorstwa, w tym GIG-PIB.

Bezpiecznemu zagospodarowaniu terenów służy REECOL, rozwijający metody rekultywacji i długoterminowego monitorowania. Szersza współpraca przemysłu obejmuje także pomiar, ograniczanie i wykorzystanie emisji metanu.

Nowa działalność wymaga bowiem rozpoznania zagrożeń środowiskowych i technicznych, a nie tylko pomysłu na wykorzystanie nieruchomości.

Nie każda kopalnia stanie się jednak magazynem energii, a nie każdy teren będzie odpowiedni dla tej samej technologii. Konieczne są badania, instalacje demonstracyjne, ocena warunków lokalnych oraz rachunek kosztów i przychodów. Projekt powinien wskazywać nie tylko, co da się zbudować, ale również kto będzie odbiorcą energii lub usług, kto sfinansuje inwestycję i kto poniesie odpowiedzialność za jej eksploatację.

Przejściu od badań do wdrożeń służą zaplanowane dyskusje o polityce publicznej, realizacji przedsięwzięć i przyszłych możliwościach wsparcia RFCS. Przewidziano też wizyty studyjne do wyboru, między innymi w parku Hoheward oraz kompleksie Zollverein i centrum innowacji BRYCK. Dla uczestników będzie to okazja do rozmowy o tym, jak nowe funkcje terenów pogórniczych działają poza salą konferencyjną.

Do rozmowy można dołączyć online. Konferencja rozpocznie się 29 września i potrwa do 30 września. Limit miejsc stacjonarnych został wyczerpany. Oficjalna strona wydarzenia wskazuje, że po 9 września przyjmowane są zgłoszenia wyłącznie do udziału online.

Przedstawiciele przemysłu, nauki, administracji i społeczności regionów górniczych mogą skorzystać z odnośnika „Register for the 2-day event” na oficjalnej stronie wydarzenia Komisji Europejskiej.