Việt Nam đang tích cực triển khai lộ trình quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (HCFC), chất gây hiệu ứng nhà kính (HFC) trong lĩnh vực làm mát theo Công ước Vienna, Nghị định thư Montreal. Trong đó, một số loại môi chất làm lạnh rất phổ biến như HCFC-22, HFC-227ea, HFC-404A, HFC-507A, HFC-410A, HFC-32, HFC-134a... hiện được sử dụng rộng rãi trong điều hòa không khí dân dụng và các hệ thống điều hòa trung tâm của các tòa nhà; máy sản xuất nước lạnh; hệ thống kho lạnh lưu trữ, bảo quản thực phẩm, dược phẩm; điều hòa trên ô tô, tàu hỏa...

Ngành thủy sản có hệ thống kho lạnh rộng khắp cả nước và có nhu cầu chuyển đổi công nghệ làm lạnh. Ảnh: Bá Thắng.

Dự kiến đến năm 2045, Việt Nam sẽ giảm phát thải hơn 11 triệu tấn CO2 từ hoạt động quản lý và loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn, chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát, đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo bà Nguyễn Đặng Thu Cúc, Phó Trưởng phòng Quản lý Phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ô-dôn (Cục Biến đổi khí hậu), thực hiện “Kế hoạch quốc gia về quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn và các chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát”, từ năm 2025, Việt Nam đã áp dụng hạn ngạch nhập khẩu chất HCFC 1.300 tấn/năm (so với khoảng 3.300 tấn/năm giai đoạn trước) và sẽ duy trì đến hết năm 2029, tương ứng mức giảm 67,5%.

Giai đoạn từ 2030-2039, hạn ngạch nhập khẩu trung bình chỉ còn 100 tấn/năm và tiến tới loại trừ hoàn toàn HCFC tại Việt Nam từ năm 2040.

Đối với chất HFC (môi chất lạnh có GWP cao), hạn ngạch nhập khẩu giai đoạn 2024-2028 ngưng ở khối lượng tương đương với lượng khí nhà kính 13,9 triệu tấn CO2tđ, sau đó giảm dần theo lộ trình: cắt giảm 10% (năm 2029), 30% (năm 2035), 50% (năm 2040) và đạt mức giảm 80% vào năm 2045. Khi đó, hạn ngạch nhập khẩu chỉ còn tương đương với phát thải 2,7 triệu tấn CO2.

Theo PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật Lạnh và Điều hòa Không khí Việt Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí (Đại học Bách Khoa Hà Nội), việc chuyển đổi công nghệ sang các thế hệ môi chất lạnh mới thân thiện với môi trường hơn (như HFO, môi chất lạnh tự nhiên) lại đặt ra bài toán cân bằng phức tạp. Nhiều môi chất có GWP rất thấp nhưng hiệu suất năng lượng lại giảm, dẫn đến tiêu thụ điện nhiều hơn và tăng gánh nặng cho ngành điện. Trong khi đó, để tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện quốc gia vẫn cần thêm khoảng 10 năm nữa.

Từ phía doanh nghiệp, đại diện Daikin Vietnam cho rằng, trong lộ trình hạn ngạch nhập khẩu các chất HCFC/HFC bị cắt giảm dần, thị trường sẽ có những biến động rất nhanh. Doanh nghiệp sản xuất trong nước cần được minh bạch về cơ cấu phân bổ hạn ngạch giữa khối sản xuất thiết bị mới và khối dịch vụ sửa chữa/bảo dưỡng. Mặt khác, giá thành thiết bị có công nghệ sử dụng môi chất lạnh thế hệ mới nhiều khả năng sẽ cao hơn, lắp đặt phức tạp hơn do đòi hỏi tay nghề kỹ thuật viên. Toàn bộ các chi phí gia tăng sẽ đổ dồn lên người tiêu dùng cuối và ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế do mức độ thiết yếu của lĩnh vực này.

Các chuyên gia, doanh nghiệp cho rằng, việc lựa chọn và chuyển đổi sang các môi chất lạnh mới cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, cần xây dựng lộ trình chuyển đổi hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống, hạn chế rủi ro và giảm thiểu lãng phí.