• Instytut Fraunhofera szacuje, że do 2040 roku europejska motoryzacja może stracić  ponad 725 tys. etatów.
• Największe spadki mają dotknąć Austrię, Włochy i Francję.
• Polska może okazać się jednym z beneficjentów transformacji. 

Niemiecki związek pracodawców branży metalowej i elektrycznej Gesamtmetall zamówił w Instytucie Fraunhofera badania dotyczące wpływu obecnych regulacji na poziom zatrudnienia w firmach motoryzacyjnych. Wnioski z tych badań mogą zatrważać. Według IF do 2040 roku może zniknąć niemal połowa z 1,6 mln obecnych miejsc pracy w branży.

Według badania „obecne przepisy UE, które przyspieszają przejście na samochody osobowe zasilane wyłącznie bateriami do 2035 r., spowodują utratę około 726 000 miejsc pracy (-45 proc.) i spadek o około 95 mld euro (-38 proc.) wartości dodanej w porównaniu z 2025 r. w europejskim przemyśle motoryzacyjnym do 2040 r., z łącznej liczby około 1,6 mln miejsc pracy (-45 proc.)”.

W Niemczech ten poziom utraty miejsc pracy może być znacznie mocniejszy. „Wysokie podatki i opłaty, droga energia, wysokie koszty pracy, nadmierna biurokracja” – to przyczyny, dla których w ocenie niemieckiego Stowarzyszenia Przemysłu Motoryzacyjnego VDA nowe miejsca pracy tworzą się w innych krajach, a nie w Niemczech. Trudno polemizować, patrząc choćby na mapę inwestycji chińskich koncernów w Unii Europejskiej.

Według VDA od 2019 roku Niemcy straciły już w motoryzacji 100 000 miejsc pracy, a do 2035 roku mogą stracić kolejnych 125 000 etatów. To o 35 000 więcej niż VDA przewidywała w 2024 roku.

Zarówno Gesamtmetall jak i VDA wskazują na potrzebę zachowania otwartości technologicznej, co według nich oznacza nadanie większej roli hybrydom plug in (PHEV) i samochodom wykorzystującym technologie Range Extender. Montuje się w nich silniki spalinowe, które nie napędzają kół, ale w razie potrzeby generują prąd, wydłużając zasięg.

Mówiąc inaczej, Niemcy widzą szanse na zmniejszenie strat w wydłużeniu okresu wykorzystywania silników spalinowych. Na razie unijne przepisy zakładają, że po 2035 roku można będzie rejestrować wyłącznie samochody z silnikami elektrycznymi, zasilanymi przez prąd z baterii lub ogniw paliwowych.

Badania przeprowadzone przez Instytut Fraunhofera dla Gesamtmetall zawierają 4 możliwe scenariusze. Wszystkie bardzo pesymistyczne. Według nich nawet utrzymanie do 2040 roku sprzedaży hybryd PHEV oraz aut z range extenderami spowoduje zmniejszenie wartości dodanej, uzyskiwanej przez unijny przemysł motoryzacyjny o 90 – 95 mld euro. Jedynie w przypadku utrzymania takiego samego rozwoju rynku jak w Azji i Ameryce Północnej, a więc bez całkowitego zakazu sprzedaży aut spalinowych, straty mogłyby zostać ograniczone do 60 mld euro.

Wskazane straty to wynik netto, uwzględniający zyski, jakie ma dać rozwój nowych technologii. W przypadku strat na poziomie 95 mld euro, zestawiono 118 mld euro strat na utracie silników spalinowych i 18 mld euro, o jakie zwiększy wartość dodaną unijnego przemysłu motoryzacyjnego rozwój produkcji nowych technologii. Dla straty 60 mld euro wartości te wynoszą odpowiednio 81 mld euro i 21 mld euro.

Badanie przewiduje, że udział Europy w łącznej sprzedaży aut na rynkach Europy, Ameryki Północnej i Azji spadnie z około jednej czwartej obecnie do 18 proc. w roku 2040.

Według badania IF „spadek wartości dodanej nie wynika wyłącznie ze zmian technologicznych, ale jest również spowodowany zmianą warunków rynkowych i pozycji konkurencyjnej Europy ze względu na malejące znaczenie jej rynku krajowego”. To miałoby nastąpić w każdym przypadku, ale przy utrzymaniu planowanych zakazów rejestracji aut spalinowych znacznie szybciej.

Sytuacja zmienia się, kiedy spojrzymy na prognozy przygotowane przez IF dla poszczególnych krajów, w których obecnie produkcja motoryzacyjna ma duże znaczenie.

Zdaniem IF najmocniej zmiany odczują Austria i Włochy, gdzie wartość dodana przemysłu motoryzacyjnego w roku 2040 będzie odpowiednio o 94 proc. i 90 proc. niższa niż w roku 2025. Nieco mniej, bo 73 proc. straci Francja. W przypadku tych krajów straty są liczone w kilkunastu miliardach euro. Niemcy mają stracić 64 proc. wartości dodanej, ale w żywej gotówce to największa strata w UE, sięgająca 54,2 mld euro.

Polska miałaby stracić tylko 5 proc. swojej wartości dodanej w motoryzacji, czyli niecały 1 mld euro. Niestety IF bardzo zdawkowo wyjaśnia przyczyny szacowanych zmian w stosunku do największych krajów UE, a w wypadku Polski nic nie tłumaczy.

Wzrost o 7 proc., a więc o 1,2 mld euro notuje Hiszpania. Trzydziestoprocentowy wzrost w Czechach jest równy kwocie 4,5 mld euro. Niekwestionowanym królem wzrostu byłyby Węgry, które mają zyskać 18,1 mld euro, co oznacza skok o 83 proc.

Przy czym spadki i wzrosty w poszczególnych krajach są wynikiem m.in. przenoszenia produkcji z krajów o wyższych kosztach, do państw niskokosztowych, oczywiście jak na warunki Unii Europejskiej.

Instytut Fraunhofera widzi możliwości wzrostu wartości dodanej w niemieckich firmach, ale w bardzo teoretycznym scenariuszu, który zakłada „ukierunkowaną poprawę warunków lokalizacyjnych dla energochłonnych i kapitałochłonnych gałęzi przemysłu”. W myśl tego scenariusza luka w średnich kosztach energii między USA i UE została zmniejszona do około 20 proc., czas oczekiwania na zatwierdzenie został skrócony do maksymalnie trzech lat, a działania te są uzupełniane przez umiarkowane reformy rynku pracy, automatyzację wewnętrzną i konsekwentną redukcję biurokracji.

W tym scenariuszu „wysoce zautomatyzowane i zaawansowane technologicznie linie produkcyjne (skomplikowane przekładnie, silniki elektryczne, elektronika mocy, produkcja podzespołów do akumulatorów) pozostają w kilku wysokowydajnych klastrach w Niemczech i Europie Środkowo-Wschodniej, podczas gdy nisko-technologiczna, wysokowolumenowa produkcja nadal migruje do regionów o większej efektywności kosztowej”.

W tym wariancie wartość dodana unijnej motoryzacji może wzrosnąć i to nawet o 130 mld euro. Nadal ogromne straty ponosi branża w Austrii, Włoszech i Francji. W Hiszpanii wartość dodana rośnie o 100 proc., w Polsce o 190 proc., a na Węgrzech nawet o 300 proc. Niemieckie firmy zyskałyby około 6 proc.

Tak jak w obu scenariuszach Hiszpania i Węgry zyskują, tak w obu Słowacja i Rumunia tracą. W pierwszym scenariuszu około trzech czwartych swojej wartości dodanej, a w drugim, tym bardziej optymistycznym „tylko” niecałą połowę.

Szkoda, że ten drugi scenariusz wydaje się z dzisiejszej perspektywy niezwykle mało prawdopodobny. Musiałby oznaczać bardzo głębokie reformy w Unii Europejskiej i sposobie jej funkcjonowania