Wrodzony chronotyp człowieka może decydować o tym, czy uda mu się pracować aż do osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego. Szeroko zakrojone, trwające kilkanaście lat badanie naukowców z Uniwersytetu w Oulu w Finlandii wykazało, że osoby o wieczornym typie aktywności (tzw. sowy) mają aż o 70 procent większe ryzyko przejścia na wcześniejszą rentę z tytułu niezdolności do pracy niż poranne „skowronki”. Dla starzejących się społeczeństw i rynku pracy to poważne wyzwanie gospodarcze.

zdj. ilustracyjne /Shutterstock

Chronotyp to naturalny, biologiczny rytm snu i czuwania, określający, o jakiej porze dnia dana osoba jest najbardziej aktywna i produktywna. Wyróżnia się trzy główne typy: poranny, pośredni oraz wieczorny. „Sowy” preferują późniejsze godziny aktywności, natomiast „skowronki” najlepiej funkcjonują wcześnie rano.

Według naukowców z Uniwersytetu w Oulu, różnice te nie są jedynie kwestią osobistych przyzwyczajeń, lecz mają silne podstawy genetyczne i są wrodzoną cechą biologiczną, która pozostaje stała przez całe życie.

Badacze przeanalizowali dane z trwającego od 1966 roku badania populacyjnego, obejmującego 96 proc. wszystkich osób urodzonych w dwóch północnych prowincjach Finlandii. Uczestnicy zostali zaklasyfikowani według chronotypu w wieku około 45 lat, a następnie przez kolejnych 12 lat śledzono ich sytuację zawodową i zdrowotną.

W grupie osób o wieczornym chronotypie znalazło się 253 mężczyzn i 381 kobiet, natomiast wśród „skowronków” – 1182 mężczyzn oraz 1355 kobiet. Pozostali uczestnicy zostali przypisani do typu pośredniego. Dane te połączono z informacjami z fińskich rejestrów krajowych dotyczącymi pracy oraz świadczeń emerytalnych i rentowych.

Analiza wykazała, że osoby zaklasyfikowane do chronotypu wieczornego w wieku 46 lat miały 1,7-krotnie większe prawdopodobieństwo otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy w ciągu kolejnych 12 lat niż ich rówieśnicy o porannym chronotypie. Co istotne, zależność ta utrzymywała się nawet po uwzględnieniu czynników społeczno-ekonomicznych, takich jak poziom wykształcenia czy rodzaj wykonywanej pracy.

Naukowcy podkreślają, że w Finlandii renta z tytułu niezdolności do pracy jest przyznawana wyłącznie po długotrwałym i poważnym pogorszeniu stanu zdrowia. To wskazuje, że gorszy stan zdrowia „sów” jest głównym powodem częstszego przechodzenia na wcześniejszą emeryturę w tej grupie.

Zespół naukowców zauważa, że osoby o wieczornym chronotypie stanowią znaczącą część populacji, a ich zdolność do kontynuowania pracy do osiągnięcia wieku emerytalnego może mieć wpływ na stabilność gospodarek. 

Autorzy zaznaczają, że badanie miało charakter obserwacyjny, co oznacza, że nie pozwala ono na jednoznaczne wyciągnięcie wniosków dotyczących przyczynowo-skutkowych zależności. Jego siłą była jednak szeroka reprezentatywność i długi czas obserwacji uczestników z różnych sektorów gospodarki i zawodów.