Parki narodowe są najważniejszym elementem krajowego systemu ochrony dziedzictwa przyrodniczego, wyjątkowym skarbem natury i polską dumą. W naszym kraju funkcjonują 23 parki narodowe, a każdy z nich od lat systematycznie otrzymuje wsparcie finansowe z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – największej instytucji publicznej finansującej ekorozwój Polski. Przez 37 lat działalności NFOŚiGW łączna wartość dofinansowania dla parków narodowych przekroczyła 1 mld zł. Ważną część tego wsparcia stanowią dziś środki Unii Europejskiej z Funduszy Europejskich. Dlaczego to wsparcie jest tak ważne?

W Polsce park narodowy to najwyższa forma ochrony przyrody – unikatowy teren zachowany w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego, który jest objęty specjalną ochroną prawną. W polskich parkach narodowych istnieją wszystkie możliwe formy przyrodnicze i krajobrazowe: góry, morze, jeziora, rzeki, lasy, łąki, mokradła i bagna. Przykładowo i obrazowo mówiąc, można w nich spotkać władcę puszczy – żubra, zobaczyć wędrującą wydmę albo prastare drzewa, które pamiętają minione stulecia. Istniejące w Polsce 23 parki narodowe łącznie zajmują około 317 tys. hektarów, co stanowi trochę ponad 1 proc. powierzchni kraju. Dla gości i turystów wydzielono łącznie około 150 parkowych ścieżek dydaktycznych i ponad 3600 km szlaków turystycznych.

Cały ten potencjał nie byłby możliwy do utrzymania i rozwijania, gdyby nie systemowa, długofalowa pomoc ze strony Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ma ona charakter misyjny i prowadzona jest po to, aby zostało zachowane polskie dziedzictwo przyrodnicze, kulturowe, społeczne i historyczne, by następowała ochrona dzikiej przyrody, w tym gatunków zagrożonych wyginięciem, a także by prowadzona była edukacja ekologiczna i zrównoważona turystyka. Pieniądze na ten cel pochodzą zarówno ze środków krajowych, czyli własnych zasobów NFOŚiGW, jak i ze środków Unii Europejskiej – z programów Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS) i Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021–2027 (FEPW). Z Funduszy Europejskich NFOŚiGW podpisał z 21 parkami narodowymi 63 umowy o dofinansowanie, dzięki którym do końca 2029 r. m.in. powstanie lub zostanie odnowionych ponad 58 km szlaków, a 20 ośrodków edukacji przyrodniczej zostanie wybudowanych lub zmodernizowanych.

Śmiało można powiedzieć, że bez wsparcia NFOŚiGW polskie parki narodowe nie miałyby pieniędzy na działania w sferze czynnej ochrony przyrody, a tym bardziej na rozwijanie działalności, doposażanie obiektów i modernizację infrastruktury.

– Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej stale i konsekwentnie wspiera parki narodowe w ich codziennej działalności – od ochrony gatunków, poprzez edukację ekologiczną, aż po tworzenie nowoczesnej infrastruktury. Każde dofinansowanie to inwestycja w zachowanie narodowego dziedzictwa, ale i w przyszłość, która łączy troskę o środowisko z potrzebami polskiego społeczeństwa. Dzięki temu mieszkańcy, samorządy, nauczyciele, naukowcy i turyści zyskują miejsca sprzyjające pracy na rzecz przyrody i edukacji przyrodniczej – podkreśla Robert Gajda, Zastępca Prezesa NFOŚiGW.

Pierwokup i wykup gruntów. Może najmniej spektakularną, ale niezwykle istotną formą wsparcia jest dofinansowywanie przez NFOŚiGW pierwokupu i wykupu gruntów oraz innych nieruchomości położonych w granicach parków narodowych, co zapobiega antropopresji oraz fragmentacji siedlisk, a także pomaga w scalaniu ekosystemów i podnosi skuteczność działań ochronnych. Z dofinansowaniem Unii Europejskiej z Funduszy Europejskich grunty wykupuje 8 parków narodowych.

Ochrona gatunków i bioróżnorodności. Niezwykle ważną częścią wsparcia jest udzielanie przez NFOŚiGW dofinansowania na czynną ochronę zagrożonych gatunków fauny i flory oraz przywracanie naturalnych siedlisk przyrodniczych, także ze środków Unii Europejskiej z Funduszy Europejskich – m.in. ochronę żubra w Białowieskim Parku Narodowym, żółwia błotnego w Poleskim Parku Narodowym i ptaków wodnych i błotnych w Parku Narodowym „Ujście Warty”, a poza parkami także niedźwiedzia brunatnego na Podkarpaciu i w Małopolsce czy nietoperzy w całej Polsce.

Eko-inwestycje w obiekty i transport. Budynki administracyjne i edukacyjne w parkach przechodzą transformację energetyczną, w tym kompleksową termomodernizację, a tradycyjne pojazdy służbowe wymieniane są na zeroemisyjne. Z uwagi na bardzo wysokie koszty takich przedsięwzięć, parki narodowe samodzielnie, bez wsparcia z NFOŚiGW, nie mogłyby ich podejmować.

Doposażenie w sprzęt bezpieczeństwa. Parki narodowe za sprawą finansowego wsparcia z NFOŚiGW mogą nabywać specjalistyczny sprzęt dla straży parkowych i systemów monitoringu – w tym pojazdy, pompy i zbiorniki na wodę potrzebne w walce z pożarami lasów, a także system kamer i dronów monitorujących zagrożenia.

Budowa i modernizacja bazy turystycznej. Dzięki wsparciu z NFOŚiGW powstają szlaki piesze i rowerowe, tablice edukacyjne, ławki, kładki oraz zaplecze sanitarne. Bez pieniędzy na ten cel nie byłyby możliwe ani inwestycje, ani nawet bieżące remonty, a więc w praktyce niemożliwa byłaby zrównoważona turystyka. W lipcu 2026 r. Zarząd NFOŚiGW podjął decyzję o potrojeniu (z 25 do 75 mln zł) środków przeznaczonych na rozwijanie w parkach narodowych infrastruktury sanitarnej.

Edukacja ekologiczna i prace badawcze. NFOŚiGW finansuje budowę i modernizację nowoczesnych ośrodków edukacyjno-muzealnych wraz z wyposażeniem oraz ścieżek dydaktycznych, a także prace dokumentacyjne i naukowo-badawcze. Z samych Funduszy Europejskich, w perspektywie 2021–2027 na dofinansowanie bazy edukacyjnej w parkach narodowych NFOŚiGW przewidział 310 mln zł.

Najnowszą formę wsparcia stanowi specjalna oferta NFOŚiGW dla zielonych gmin – gmin i powiatów, na terenie których od 2024 r. utworzono od podstaw albo obszarowo powiększono rezerwaty przyrody lub parki narodowe. Nowy program NFOŚiGW „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność” (z budżetem w wysokości 40 mln zł) to forma dodatkowej rekompensaty za ograniczenia i obowiązki związane z ochroną przyrody, a zarazem czynnik motywacyjny dla samorządów, które w przyszłości zechciałyby gościć u siebie nowe rezerwaty i parki narodowe.

Parki Narodowe. Inwestujemy w naturę.

Szczegóły: https://parkinarodowe.gov.pl/