• Sektor energetyczny coraz silniej stawia na cyfryzację: PGE realizuje np. program cyfrowego zarządzania majątkiem za 420 mln zł, a Tauron ma przeszło 3 mln inteligentnych liczników.
• Operatorzy rozwijają też cyfrowe bliźniaki, automatykę sieciową i systemy wykorzystujące zaawansowaną analitykę danych.
• AI może pomagać w prognozowaniu, wykrywaniu awarii i zarządzaniu siecią - jednak wraz z automatyzacją rosną też wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa i odpowiedzialności za decyzje systemów.
• Wyzwaniem jest również integracja nowych rozwiązań z istniejącymi systemami. Będziemy o tym rozmawiać podczas sesji „Cyfryzacja energetyki”, która odbędzie się w ramach Energy Days (30 września - 1 października). Trwa rejestracja na to wydarzenie.

Jeszcze niedawno cyfrowa transformacja energetyki kojarzyła się głównie z inteligentnymi licznikami. Dziś gra toczy się o znacznie więcej: dane mają służyć do bieżącego zarządzania siecią, przewidywania awarii, planowania remontów i inwestycji, obsługi coraz większej liczby rozproszonych źródeł energii oraz automatycznego reagowania na zmieniające się warunki pracy systemu.

Skala inwestycji rośnie. Pod koniec sierpnia Energa Operator zwiększyła wartość preferencyjnej pożyczki z KPO przeznaczonej na cyfryzację sieci do 433 mln zł. Dodatkowe ponad 126 mln zł mają wspierać m.in. inteligentne systemy zarządzania siecią, modernizację infrastruktury teleinformatycznej, automatyzację procesów i cyberbezpieczeństwo. Operator deklaruje, że inwestycje mają m.in. przyspieszyć lokalizowanie i usuwanie awarii, poprawić zarządzanie przepływami energii i ułatwiać przyłączanie nowych źródeł OZE.

PGE z kolei otrzymała 420 mln zł pożyczki z KPO na program Technicznego Zarządzania Majątkiem Dystrybucyjnym. Projekt ma objąć wszystkie oddziały PGE Dystrybucja i stworzyć zintegrowane środowisko obejmujące m.in. system informacji o położeniu infrastruktury, zarządzanie jej stanem i dokumentacją oraz aplikację mobilną dla ekip terenowych. Według spółki efektem mają być m.in. wyższa jakość pracy sieci, sprawniejsza komunikacja służb energetycznych i krótszy czas trwania awarii.

Jednym z najbardziej zaawansowanych kierunków jest tworzenie cyfrowych modeli rzeczywistej infrastruktury. Energa Operator pracuje nad cyfrowym bliźniakiem sieci obejmującej blisko 200 tys. km linii, ponad 60 tys. stacji transformatorowych i ponad 3 mln liczników zdalnego odczytu. Model ma odwzorowywać właściwości, stan i zachowanie infrastruktury – od dużych stacji i linii wysokiego napięcia aż po pojedyncze przyłącza. Operator zakłada również wykorzystanie mechanizmów AI do zarządzania coraz bardziej dynamiczną siecią z dużą liczbą źródeł OZE.

Równolegle gwałtownie rośnie liczba źródeł danych. W lipcu Tauron Dystrybucja informował już o ponad 3 mln liczników zdalnego odczytu. To około połowy klientów operatora. W 2025 r. spółka zamontowała ponad milion takich urządzeń, a w pierwszym półroczu 2026 r. kolejne 530 tys. Inteligentne liczniki pozwalają nie tylko na zdalne rozliczenia. Dają odbiorcy bieżące dane o zużyciu i umożliwiają korzystanie m.in. z taryf dynamicznych.

Cyfryzuje się także relacja z klientem: 1 lipca Tauron uruchomił serwis ePrzyłączenia dla sieci niskiego napięcia. Spółka podawała przed jego uruchomieniem, że udział klientów korzystających z elektronicznych wniosków wzrósł w ciągu dwóch lat z 23 do 83 proc. 

Dużą zmianą jest Centralny System Informacji Rynku Energii. Od 1 lipca, w trzecim oknie wdrożeniowym, do CSIRE dołączyły kolejne 72 organizacje: 24 operatorów systemów dystrybucyjnych i 48 sprzedawców energii. Migracja objęła 36,5 tys. punktów pomiarowych, z czego 99,8 proc. przeszło wymagane walidacje i zostało zarejestrowanych w systemie.

Im więcej danych pomiarowych będzie w CSIRE, tym większe możliwości wykorzystania ich do nowych produktów, taryf, zarządzania popytem czy automatyzacji procesów. Jednocześnie rosną jednak wymagania dotyczące jakości i bezpieczeństwa danych.

Sztuczna inteligencja będzie kolejnym etapem tej zmiany. 3 czerwca Komisja Europejska opublikowała strategiczny plan działania na rzecz cyfryzacji i sztucznej inteligencji w energetyce. Zakłada on przyspieszenie wdrażania rozwiązań cyfrowych i AI m.in. w optymalizacji sieci, zarządzaniu elastycznością, budynkach i przemyśle. KE wskazuje również na potrzebę szybszego wdrażania inteligentnych liczników, bezpiecznej wymiany danych, wzmacniania cyberbezpieczeństwa i budowy europejskich kompetencji w zakresie AI.

Równolegle uruchomiony został unijny projekt AI.grids, skupiający 48 partnerów, w tym operatorów sieci i instytucje badawcze. Celem jest rozwój europejskich modeli AI wspierających zarządzanie i planowanie sieci elektroenergetycznych.

Możliwe zastosowania są bardzo konkretne: prognozowanie obciążenia i produkcji, zarządzanie przeciążeniami sieci, wykrywanie usterek czy planowanie inwestycji. To jednak przesuwa dyskusję na temat granic autonomii AI. Jeżeli system wykryje przeciążenie i zaproponuje zmianę konfiguracji sieci, kto powinien zatwierdzić tę decyzję? Jak duża może być autonomia algorytmu, gdy jego błąd może prowadzić do przerwy w dostawie energii?

Im więcej urządzeń, czujników, automatyki i zdalnego dostępu, tym większe znaczenie cyberbezpieczeństwa. Dochodzi do tego problem integracji. Energetyka nie buduje swoich systemów od zera: nowe rozwiązania muszą współpracować ze starszym oprogramowaniem i automatyką.

Wyzwaniem staje się więc stworzenie wspólnego obrazu danych, połączenie systemów IT z technologiami OT sterującymi fizycznymi urządzeniami, interoperacyjność oraz ograniczenie uzależnienia od pojedynczych dostawców.

O tym, gdzie polska energetyka jest dziś na tej drodze, które rozwiązania rzeczywiście działają i co blokuje ich wykorzystanie na większą skalę, 30 września w Katowicach będą dyskutować podczas Energy Days uczestnicy sesji „Cyfryzacja energetyki”:

• Jacek Borek, dyrektor zarządzający w Accenture Technology w Polsce,
• Agata Dorożalska, wiceprezeska PGE Dystrybucja,
• Tomasz Kurdelski, prezes Ebicomu,
• Przemysław Liman, CEE & Baltics Sales Head for Digital Grid w Schneider Electric,
• Beata Mycer, dyrektor wykonawczy ds. IT i cyfryzacji w Tauron Polska Energia,
• Bartosz Usdrowski, dyrektor działu konsultingu i aplikacji w Euvic Solutions.

©

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin