Gminy w całej Polsce wdrażają szeroki program kontroli szamb i przydomowych oczyszczalni ścieków. Samorządy przygotowują harmonogramy, wysyłają wezwania do mieszkańców i kierują na posesje strażników oraz inspektorów. To efekt ogólnokrajowego obowiązku weryfikacji, czy ścieki są wywożone legalnie i zgodnie z przepisami. Brak dokumentów może oznaczać poważne konsekwencje finansowe.

• Gminy wprowadzają szczegółowe harmonogramy kontroli, obejmujące zarówno wizyty w terenie, jak i sprawdzenia dokumentów „zza biurka”, aby zweryfikować legalność wywozu nieczystości.
• Strażnicy miejscy oraz inspektorzy wchodzą na posesje sprawdzając umowy, rachunki, częstotliwość wywozu oraz stan techniczny zbiorników.
• Brak dokumentów lub utrudnianie kontroli może skutkować mandatami do 500 zł, a w przypadku nielegalnego gospodarowania ściekami - grzywną sięgającą nawet 5 tys. zł.

W całym kraju trwa akcja kontroli nieruchomości wyposażonych w zbiorniki bezodpływowe i przydomowe oczyszczalnie ścieków. Samorządy wysyłają wezwania do mieszkańców, a inspektorzy i strażnicy miejscy prowadzą już kontrole bezpośrednio na posesjach.

Powód jest jeden: obowiązek weryfikacji, czy ścieki są wywożone legalnie i zgodnie z przepisami. Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, urzędnicy muszą przeprowadzać takie kontrole co najmniej raz na dwa lata.

Brak dokumentów może skutkować mandatami, a w skrajnych przypadkach sprawą w sądzie.

Straż miejska i urzędnicy sprawdzają szamba. Mieszkańcy muszą przygotować dokumenty 

W śląskiej gminie Pawonków kontrole ruszają w październiku 2026 r. i obejmą najpierw mieszkańców Dralin, gdzie zaplanowano ok. 50 lokalizacji. W 2027 r. urzędnicy zajmą się kolejnymi miejscowościami, m.in. Koszwicami i Kośmidrami - to łącznie ok. 250 nieruchomości.

Jak czytamy na stronie gminy, kontrole będą prowadzone „zza biurka”, poprzez wezwanie właścicieli do urzędu w celu okazania dokumentów. Sprawdzane będą umowy na wywóz nieczystości, rachunki z ostatnich 12 miesięcy oraz częstotliwość opróżniania zbiorników. Gmina przypomina, że brak dokumentów jest wykroczeniem i może zakończyć się mandatem.

W Szczecinie działania są bardziej bezpośrednie. Od 7 września 2026 r. straż miejska wchodzi na teren nieruchomości, by sprawdzić szamba, oczyszczalnie oraz komplet dokumentów. Jak czytamy na stronie wiadomosci.szczecin.eu, kontrole obejmują właścicieli, którzy mimo dwóch wcześniejszych wezwań nie dostarczyli wymaganych umów i rachunków. Funkcjonariusze weryfikują nie tylko dokumentację, ale także stan techniczny zbiorników oraz regularność wywozu. Mieszkańcy muszą przygotować umowy, faktury i potwierdzenia wywozu osadów.

Z kolei w gminie Mosina w Wielkopolsce wdrożono trzyletni program kontroli, który potrwa od 2026 do 2028 r. Jak podaje "Gazeta Mosińsko-Puszczykowska", burmistrz wytypował 374 nieruchomości, które będą sprawdzane zarówno przez Straż Miejską w terenie, jak i przez Wydział Ochrony Środowiska „zza biurka”.

Kontrole rozpoczną się w Rogalinku, później obejmą Drużynę, Daszewice, Krosinko, Wiórek, Świątniki i Radzewice. Urzędnicy najpierw sprawdzą, czy właściciel zgłosił sposób gromadzenia nieczystości do gminnej ewidencji. Następnie weryfikowane będą umowy, dowody zapłaty oraz zgodność zbiorników z przepisami. Brak dokumentów może skutkować postępowaniem administracyjnym.

Zamiast do oczyszczalni nieczystości trafiają do środowiska

Skala problemu jest duża. Jak wskazuje portal Infor, w Polsce działa około 2,5 mln szamb i przydomowych oczyszczalni ścieków, jednak znaczna część nieczystości - zamiast do oczyszczalni - trafia do środowiska.

Zdaniem ekspertów, rocznie może chodzić nawet o 200 mln m sześc. ścieków. Zanieczyszczają one glebę, wody gruntowe, rzeki, a ostatecznie Morze Bałtyckie.