Het event begon met een presentatie van de belangrijkste resultaten van het rapport door Bas Bijlsma, directeur van de Stichting Democratie Monitor. De ondertitel van het rapport, ‘Nederlanders willen democratie, maar geloven vooral in de kracht van de samenleving en wantrouwen politiek en bestuur’, vat de resultaten goed samen. Bijlsma omschreef de bevindingen als zowel ‘zoet’ als ‘zuur’: het onderzoek laat zien dat er principiële steun is voor de democratie, en de rol van de maatschappij hierin, maar er zijn grote zorgen over het functioneren van de politiek.

Het ‘zoete’ zit vooral in die steun voor de rol van de samenleving in de democratie. Onder andere blijkt uit het onderzoek dat maatschappelijke organisaties veel steun genieten van Nederlanders: twee derde (65%) vindt dat kritische organisaties ook recht hebben op overheidssubsidie en vindt zeven op de tien (70%) dat deze organisaties goed werk doen in Nederland. Bovendien komt naar voren dat er brede steun is voor kritiek op de regering door de pers (91%) en het recht om te demonstreren (80%).

Uit het onderzoek blijkt dat het ‘zure’ het sterkst naar voren komt in de vertrouwens- en presentatiecijfers van de politiek. Slechts een kleine groep (27%) zegt de Tweede Kamer te vertrouwen en juist een grote groep Nederlanders (82%) vindt dat de politiek te veel met zichzelf bezig is. Verder zien Nederlanders problemen rondom de toegang van het recht: bijna negen op de toen (87%) zegt dat de kosten van een rechtszaak het voor sommigen moeilijker maakt om naar de rechter te stappen.

Het tweede deel van het evenement was een panelgesprek, over en verdiepend op de onderzoeksresultaten. Hier kwam vooral naar voren dat er een verschil is tussen diffuse steun voor democratie, hiermee wordt de overkopelende steun voor het systeem bedoeld, en specifieke steun voor democratische maatregelen, die vaak lagere cijfers krijgen.

Deze lagere steun voor specifieke maatregelen is terug te zien in de groeiende groep die de wil van de meerderheid boven de wet zet, stelt het panel. Een derde (32%) van Nederlanders vindt dat, ‘als de meeste Nederlanders iets willen, de regering dat moet uitvoeren, ook al zijn er wetten die dat niet toestaan’. Dit percentage stijgt flink wanneer er specifiek wordt gevraagd naar strenger asielbeleid; dan vindt bijna de helft van Nederlanders (45%) dat de wil van de meerderheid zwaarder telt dan wetten die het zouden tegenhouden.

De panelleden stellen, in een reactie hierop, dat in de huidige Nederlandse politiek consensus iets ‘slechts’ is geworden. Hierdoor is de bereidheid vanuit de samenleving om ‘iets in te leveren’ sterk gedaald. Dit gevoel wordt versterkt door scheve percepties van wie ‘de meerderheid’ is, door zogeheten (online en offline) bubbels.  

Al met al is er uitgebreid gereflecteerd op het functioneren van het democratisch systeem in Nederland. Een niet onbelangrijk lichtpuntje: het evenement bij de Universiteit Leiden trok een volle zaal, een indicatie allicht van een gezond functionerend wetenschappelijk debat.

Het onderzoek is uitgevoerd van 24 juni t/m 6 juli 2026 door Ipsos I&O, in opdracht van de Stichting Democratie Monitor, onder een representatieve steekproef van bijna 1.200 stemgerechtigde Nederlanders. Het volledige rapport “Koester de kracht van de samenleving”, en alle vragen uit de vragenlijst, kan je via deze link downloaden.

Ipsos I&O voerde het veldwerk uit en adviseerde over de vragenlijst en de data-analyse. De onderzoeksresultaten zijn vervolgens gewogen op geslacht, leeftijd, regio en opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Het rapport is opgesteld door Stichting Democratie Monitor.