Opublikowano: 30-08-2026, 16:38

Serg Grbanoff / Shutterstock

• Dane ARiMR pokazują spadek liczby wnioskodawców dopłat bezpośrednich o 21 938 między 2024 a 2025 rokiem przy niewielkim spadku areału.
• GUS wskazuje, że najszybciej ubywa gospodarstw 5–10 ha, a ziemia i park maszynowy trafiają do większych, silniejszych ekonomicznie podmiotów.
• Wysokie ceny gruntów rolnych i spadek opłacalności produkcji na małej skali przyspieszają sprzedaż lub dzierżawę ojcowizny, zwłaszcza bez następców.

Skala zjawiska najmocniej uderza w sekcję gospodarstw o powierzchni od 5 do 10 ha, które przez lata stanowiły fundament polskiego rolnictwa. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że jeszcze w 2020 roku funkcjonowało w Polsce niemal 289 tys. takich podmiotów. W 2023 r. było ich już tylko 275,2 tys. Oznacza to, że w zaledwie trzy lata z rynku wyparowało ponad 13,8 tys. gospodarstw średniej wielkości.

Proces ten przebiega wyjątkowo dynamicznie w regionach o dużym rozdrobnieniu agrarnym.

Relacjonując długoterminowe dane np. z Podkarpacia, widać jasno, że w dekadzie 2010–2020 liczba gospodarstw w przedziale 5–10 ha skurczyła się tam aż o 19,2 proc.

Co ciekawe, ubytek podmiotów gospodarczych oznacza wyprzedaży infrastruktury rolniczej. Jak podaje GUS, w grupie 5–10 ha liczba gospodarstw posiadających ciągnik spadła w latach 2020–2023 o 3,1 proc., jednak ogólna liczba ciągników w tej kategorii zmniejszyła się zaledwie o 0,1 proc. (z 332,6 tys. do 332,2 tys. sztuk).

Park maszynowy oraz ziemia są błyskawicznie wchłaniane przez sąsiednie, silniejsze ekonomicznie gospodarstwa rolne.

Wyprzedaż lub likwidacja gospodarstwa odbywa się najczęściej po cichu poprzez:

• podział gruntów między kilku nabywców,
• dzierżawę gruntów innemu inwestorowi lub rolnikowi,
• odłączenie siedliska od pola,
• sukcesję połączoną z fuzją lokalnych gospodarstw.

Przyczyną wycofywania się polskich rolników z rynku jest też drastyczny spadek opłacalności przy braku odpowiednio dużej skali produkcji rolnej lub hodowlanej. Prowadzenie typowej produkcji zbożowej na 7 czy 8 hektarach przy obecnych cenach nawozów, paliwa i środków ochrony roślin przestało bilansować koszty bieżące, nie mówiąc już o samych inwestycjach.

Dodatkowo, polskich rolników do wyjścia z sektora kuszą rekordowe ceny gruntów. Jak czytamy w raportach GUS dotyczących obrotu prywatnego za I półrocze 2025 roku, średnia cena gruntów ornych w Polsce osiągnęła 69 752 zł/ha. W Wielkopolsce stawka ta wynosiła średnio 97 394 zł/ha (a za dobrą ziemię przekraczała 120 tys. zł), natomiast na Podlasiu kształtowała się na poziomie 79 168 zł/ha.

Dla gospodarza posiadającego 8 hektarów w Wielkopolsce rezygnacja z trudnej pracy oznacza uwolnienie kapitału rzędu niemal 780 tys. zł. Z kolei na Podlasiu jest to równowartość ponad 630 tys. zł. W sytuacji braku następców dylemat ekonomiczny rozwiązuje się sam.

Obecne dane ARiMR i GUS wyraźnie pokazują, że polska wieś staje w obliczu nieodwracalnej transformacji, a właściwie bardziej konsolidacji. Zjawisko to przynosi drastyczny spadek liczby samodzielnych rolników przy jednoczesnym utrzymaniu powierzchni upraw przez rosnące w siłę gospodarstwa obszarowe.

Związkowcy i organizacje rolnicze zwracają uwagę, że brak systemowego wsparcia dla gospodarstw 5–10 ha oraz brak międzypokoleniowej sukcesji doprowadzi do całkowitego zaniku tradycyjnego modelu rolnictwa rodzinnego w wielu rejonach naszego kraju.

Lista tagów

©

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.