• W 2024 r. łączny zysk netto publicznych uniwersytetów wyniósł około 302 mln zł. Rok później zmniejszył się do niespełna 130 mln zł. Oznacza to spadek o około 172 mln zł.
• Część uczelni wyższych w Polsce uzyskała dodatni wynik finansowy tylko dzięki sprzedaży posiadanego majątku.
• Największym obciążeniem finansowym dla uczelni pozostają wynagrodzenia, które stanowią 76 proc. wszystkich kosztów uniwersytetów.
• - Przekonujemy ministra finansów, aby nakłady zaczęły rosnąć - mówi w rozmowie z WNP sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marek Gzik.
• Już 25-26 listopada w Warszawie zostanie zorganizowana konferencja "Nauka. Rozwój. Biznes", której istotnym tematem będzie współpraca firm i uczelni oraz kwestie finansowe.

Spośród 21 uniwersytetów, których rektorzy należą do Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich (KRUP), sześć zakończyło 2025 r. ze stratą. Trzy kolejne osiągnęły wynik finansowy bliski zeru, a część uczelni uzyskała dodatni wynik tylko dzięki sprzedaży posiadanego majątku. Po wyłączeniu przychodów z tego tytułu - 36 mln zł, łączny zysk uniwersytetów za 2025 r. spadłby do poziomu poniżej 94 mln zł. Ciężko więc mówić o stabilności finansowej.

- Widać, że ta sprzedaż też spada, po prostu uczelnie już w znacznej mierze wyzbyły się tego, co mogły. Pojedyncze przypadki jeszcze przez kilka lat pewnie będą się zdarzać, ale widzę po statystykach - bo zajmuje się tym już 10 lat, że taka możliwość dokładania do budżetu uczelni też się kończy - podkreśla w rozmowie z WNP prof. Zbigniew Bukowski, przewodniczący Uniwersyteckiej Komisji Finansowej KRUP.

To właśnie  "Analiza ekonomiczna uniwersytetów publicznych za lata 2021–2025" autorstwa KRUP pozwoliła zobaczyć, jak zła jest sytuacja uczelni publicznych w Polsce.

Z opracowania wynika, że 2025 r. był dla uczelni zdecydowanie trudniejszy pod względem finansowym niż rok wcześniejszy. O ile w 2024 r. łączny zysk netto publicznych uniwersytetów wyniósł około 302 mln zł, o tyle rok później zmniejszył się do niespełna 130 mln zł. Oznacza to spadek o około 172 mln zł.

- Gdybyśmy nie mieli obligacji Skarbu Państwa i odsetek z tych obligacji, to już sytuacja w ogóle wyglądałaby tragicznie, bo te nasze zyski z odsetek od obligacji to jest 220 mln zł - dodaje prof. Zbigniew Bukowski.

Dużym echem odbiła się informacja o blisko 33-milionowej stracie Uniwersytetu Śląskiego. Z raportu wynika, że we wszystkich uczelniach, także na UŚ, największym obciążeniem pozostają wynagrodzenia, które stanowią 76 proc. wszystkich kosztów uniwersytetów. Kolejne 14 proc. przypada na materiały czy energię.

Jak tłumaczą władze uczelni, w odpowiedzi na pytania WNP, to spadek realnej wartości subwencji w dużej mierze odpowiada za zły wynik finansowy.

-  Środki otrzymywane z budżetu państwa w ramach subwencji nie rosną proporcjonalnie do inflacji i kosztów operacyjnych, co w praktyce oznacza spadek ich realnej wartości i konieczność poszukiwania dodatkowych oszczędności lub źródeł przychodów - tłumaczy WNP uczelnia.

Jako inne czynniki złej sytuacji finansowej władze uczelni wskazują też niższe niż planowane przychody pozasubwencyjne czy wzrost kosztów funkcjonowania Uniwersytetu.

Oprócz Uniwersytetu Śląskiego stratę wykazały także:

• Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie (-19,8 mln zł),
• Uniwersytet Szczeciński (-18 mln zł),
• Uniwersytet Gdański (-9,1 mln zł),
• Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (-6,1 mln zł)
• oraz Uniwersytet Zielonogórski (-5,9 mln zł).

-  Dla przyszłości uniwersytetów kluczowe znaczenie ma poziom wynagrodzeń asystentów i adiunktów, a także wysokość corocznie waloryzowanych stypendiów dla doktorantów w szkołach doktorskich. Świadczenia te są bardzo niskie w stosunku do ogólnego poziomu płac w gospodarce, o czym od lat piszą zarówno dziennikarze, jak i komunikują sami pracownicy naukowi uczelni - mówi WNP dr hab. Anna Adamus Matuszyńska, nauczycielka akademicka z wieloletnim doświadczeniem.

Jak podkreśla, rozmawiając o finansach uczelni, warto spojrzeć na strukturę zatrudnienia. 

- Opiera się ona w większości na adiunktach, którzy stanowią średnio 26 proc. ogółu personelu i są najliczniejszą grupą wśród kadry naukowo-dydaktycznej badanych uniwersytetów. Jednocześnie odsetek pracowników niebędących ani nauczycielami, ani badaczami wynosi średnio aż 45 proc. - podkreśla i zaznacza, że właśnie to w jej ocenie stanowi to poważną barierę w pozyskiwaniu utalentowanych kadr, co w konsekwencji może hamować rozwój naukowy uczelni oraz całego kraju.

Do problemu odnosi się sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marek Gzik, który wskazuje, że źródłem trudnej sytuacji są w. 

Mamy bardzo nowoczesne zaplecze badawcze i dydaktyczne, które jednak starzeje się i wymaga dodatkowych środków na utrzymanie. Musimy myśleć, i takie rozmowy prowadzimy z Ministerstwem Finansów, o wzroście nakładów na szkolnictwo wyższe. Bez interwencji państwa skala problemów, coraz gorsze wyniki finansowe uczelni będzie rosła - podkreśla w rozmowie z WNP wiceminister.

Jak dodaje, w szczególnie trudnym położeniu znajdują się uniwersytety o profilu humanistycznym i społecznym.

- Uczelnie techniczne znacznie częściej uczestniczą w projektach badawczych i współpracują z przemysłem. Uniwersytety mają na takie projekty dużo mniejsze szanse, a tym samym mają mniej możliwości pozyskiwania dodatkowych środków. To wszystko przekłada się na wyniki finansowe - zaznaczył i zadeklarował, że resort nauki  prowadzi rozmowy o zwiększeniu finansowania z różnych źródeł również ze spółek z udziałem Skarbu Państwa.

©

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin