İsveç parlamentosunda 29 Nisan’da kabul edilen Avrupa’nın ve Kuzey ülkelerinin en sert yabancılar yasası 7 Haziran’da yürürlüğe giriyor. Yeni yasayla İsveç’in kapıları adeta göçmen ve sığınmacılara kapatılıyor.

Modern İsveç’in kurucusu Tage Erlander (1901- 1985), “İsveç modeli” sosyal demokrasinin temellerini atarken ülkenin kapılarını göçmen ve sığınmacılara açmayı, İsveç’in “herkesin evi” (Folkhemmet) olmasını öngörmüştü. Efsane başbakan Olof Palme (1927- 1986) de 1970’li yıllarda bu düşü yaşama geçirmiş; “hoşgörü, özgürlük ve vicdan” kavramlarıyla İsveç’i, “mazlumların barınabileceği bir göçmen ve sığınmacı ülkesi” haline getirmişti.

O günden bugüne İsveç köprülerinin altından çok sular aktı. 

Geçmişe dönük uygulanmak üzere çıkarılan yasayla birlikte vatandaş olabilmek için halen 5 yıl beklemeleri gereken 100 bin dolayında göçmen ve sığınmacı artık 8 yıl beklemek zorunda kalacak. Vatandaşlık başvurusunda bulunanların bu süre boyunca devletten yardım almamaları ve yıllık brüt gelirlerinin en az 250 bin kron olması zorunlu hale getirildi.

Ülkede oturma izni almak, sınırları belirsiz olan “ahlaklı ve dürüst bir yaşam sürdürme” koşuluna bağlanıyor. Kamu kurumlarını yanıltmak, sosyal yardım sistemini kötüye kullanmak, ciddi borç yükü altında olmak, “İsveç’in demokratik değerleriyle örtüşmeyen davranışlar içinde bulunmak” ve “toplum güvenliğini tehdit etmek” başvuruların geri çevrilmesi için yeterli sayılacak.

Sığınmacılara doğrudan süresiz oturma izni verilmesi uygulamasına ise son verildi. Belirli tarihlerde oturma izni yeniden uzatılırken sığınmacının “uyumlu” olup olmadığı değerlendirilecek. Sığınmacılar, haklarında karar verilinceye dek sığınmacı kamplarında kalacak. Birleşmiş Milletler aracılığıyla ülkeye alınacak yıllık mülteci sayısı da 5 binden 900’e düşürüldü.

Aile birleşimlerinde akrabalık bağlarının kanıtlanamaması halinde DNA testi uygulanacak. Aile hakkındaki araştırmalar, güvenlik polisi SÄPO’nun yürüteceği “güvenlik soruşturmaları” ile desteklenecek. Oturma izni ve aile birleşimi başvurusunda bulunanların İsveç ve geldikleri ülkelerdeki kriminal durumları, borçları ve icra kayıtları da mercek altına alınacak.

Yasayla öğretmenlere, sağlık çalışanlarına ve kamu görevlilerine, karşılarına çıkacak kaçak kişileri “ihbar etme” zorunluluğu getirildi.

Yasa, göçmen ve sığınmacılar için konut koşulu da getiriyor. En dramatik değişiklik ise çocukları ilgilendiriyor. Aileleriyle birlikte ülkede yaşayan göçmen gençler, 18 yaşına geldiklerinde bir iş sahibi değillerse veya eğitimlerine devam etmiyorlarsa sınır dışı edilecekler.

İsveç’te ağır suç işleyen kişilerin vatandaşlıklarının geri alınarak ülkelerine gönderilmeleri de gündemde.

Merkez İstatistik Bürosu (SCB) verilerine göre İsveç’in 10.5 milyon dolayındaki nüfusunun 2.1 milyonu, (her 5 kişiden 1’i) yurtdışı doğumlulardan oluşuyor. Yerli nüfustaki düşük doğum oranına karşın, göçmen kökenli doğumlar hızla artıyor. Yapılan demografik projeksiyonlara göre 2065 yılında, İsveç’te göçmen kökenli nüfusun yerli nüfusu geçmesi bekleniyor.

Irkçı partinin dışarıdan desteğiyle iktidardaki sağcı partiler koalisyonu tarafından parlamentodan çıkarılan yabancılar yasası, göçmen ve sığınmacıların demokratik hakları açısından kesin bir geriye dönüşü ifade ediyor ve “İsveç efsanesinin sonu” anlamına geliyor.

Yasanın mecliste görüşülmesi sırasında Tage Erlander ve Olof Palme’nin Sosyal Demokrat İşçi Partisi ise uzlaşmacı bir tutum izledi. Sadece 8 yıla çıkarılan vatandaşlık bekleme süresinin geriye doğru uygulanmasına karşı çıktı, onda da etkili olamadı.

İsveç giderek Avrupa’nın ve Kuzey ülkelerinin “en sert ve güvenlikçi” devletine dönüşüyor. “İsveç modeli” terk edilerek demokratik değerlerden ve kadim vicdan mirasından sessizce uzaklaşılıyor.

alihaydarnergis@gmail.com