İznik Gölü’ndeki kilise MS 325’teki İlk Konsil’in yeri olabilir ama bazı uzmanlar konsilin imparatorluk sarayında toplandığını söylüyor.

Daha büyük bir kilisenin altında bulunan küçük bir kilise, Hıristiyanlık tarihinin en önemli toplantılarından birine ev sahipliği yapmış olabilir; ancak kazıda yer almayan bazı bilim insanları buna katılmıyor.

Kazıları yürüten arkeoloğa göre arkeologlar, MS 325’te Hıristiyan piskoposlarının önemli bir toplantısı olan İznik’teki İlk Konsil’in düzenlendiği yeri bulduklarını söylüyor. Ancak kazılarda yer almayan bazı uzmanlar bu yoruma kuşkuyla yaklaşıyor.

Nikaia, bugün Bursa’da, İznik Gölü kıyısında yer alan antik bir kentti. MS 325’te düzenlenen Birinci İznik Konsili, teolojik farklılıkları çözmeyi amaçlayan Hıristiyan piskoposları bir araya getirdi ve günümüzde İznik İnanç Bildirgesi olarak bilinen, Hıristiyan inançlarının temel bir ifadesini kabul etti.

O dönemde, yaklaşık MS 272 ile 337 arasında yaşamış olan I. Konstantin, Roma İmparatorluğu’nun imparatoruydu. Konstantin, Hıristiyanlığı yasallaştırmıştı ve tarihsel kaynaklar, konsilin düzenlenmesinde onun başrol oynadığını gösteriyor.

(İlgili: İznik Konsili Hıristiyanlar için Neden Önemli?)

Arkeologlar, 2014’te İznik Gölü’nün altında daha büyük bir kilise keşfetti. 2015’ten bu yana yürütülen kazılar, yavaş yavaş bu büyük kilisenin altındaki daha küçük bir kilisenin kalıntılarını ortaya çıkardı. Alandaki kazıları yürüten Bursa Uludağ Üniversitesi’nden arkeoloji profesörü Mustafa Şahin’e göre ekip, küçük kiliseye ait, bazilikanın yaklaşık 30 santimetre altında yer alan bir döşeme tabanı buldu. Bu da küçük kilisenin daha eski olduğunu düşündürüyor.

Şahin’e göre, konsil katılımcılarından Kayserili Eusebios, toplantının bir “dua evinde” ya da küçük bir kilisede yapıldığını açıkça belirtiyor ve yeni keşfedilen bu kilise, bu tanıma bazilikadan daha çok uyuyor. Ekip küçük kilisenin boyutlarını henüz belirlemedi. Ancak Şahin, tarihsel kayıtlara dayanarak bunun “Neophytos Kilisesi”, üzerine inşa edilen daha büyük kilisenin ise “Kutsal Babalar Kilisesi” olabileceğini düşünüyor. Neophytos, Nikaia’da yaşamış ve 303’te öldürülmüş bir Hıristiyandı. “Kutsal Babalar Kilisesi” adını, İznik Konsili’ni anmak için almıştı.

Tarihsel kayıtlardan ve arkeolojik kalıntılardan anlaşıldığı kadarıyla küçük kilise MS 368’de bir depremle yıkılmış, daha büyük kilise ise MS 380’de aynı alana inşa edilmiş.

Küçük kiliseye ait şimdiye dek herhangi bir duvar ya da bezeme bulunamadı. Yalnızca taş temel döşemesi günümüze ulaştığı için hangi malzemelerden yapıldığı belirsiz. Ancak Şahin’e göre yapının büyük bölümü ahşaptan yapılmış olabilir.

İmparatorluk sarayı

Kazılarda yer almayan uzmanlar, piskoposların bu kilisede toplandığının kesin olmadığı, toplansalar bile en önemli oturumların kiliseden çok Konstantinos’un imparatorluk sarayında yapılmış olacağı konusunda temkinli olunması gerektiğini belirtiyor. Ancak imparatorluk sarayı henüz bulunamadı ve o da İznik Gölü’nün altında yatıyor olabilir.

Illinois Üniversitesi Chicago’dan klasik filoloji profesörü Young Richard Kim, küçük kilisenin kesin biçimde tarihlenmediğine dikkat çekiyor. Ayrıca Kayserili Eusebios, konsilin açılış oturumunun “imparatorluk sarayında” gerçekleştiğini ve konsilin üç ay boyunca sürdüğünü belirtmişti. Kim’e göre bu nedenle kilisenin, toplantı yerlerinden biri olduğundan emin olamayız.

Boise State Üniversitesi’nden emekli tarih profesörü Charles Odahl da kiliseyi toplantı yeri olarak tanımlama konusunda temkinli. Odahl’a göre İznik Konsili, Nikaia Gölü’nün kıyısındaki bir imparatorluk sarayında düzenlendi. Ona göre bu su altı kilisesi yakınlardaydı, ancak imparatorun başkanlığındaki konsil toplantılarının yapıldığı yer değildi.

Live Science. 17 Ağustos 2026.