Lễ hội Mừng cơm mới của đồng bào Mông (tiếng Mông là “Mó lề xa”) là phong tục lâu đời, được tổ chức khi người dân thu hoạch những hạt lúa đầu tiên, thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, trời đất và thần linh đã phù hộ cho mùa màng bội thu.

Đồng bào dân tộc Mông thành kính thắp hương trong Lễ Mừng cơm mới. Ảnh: Hoàng Minh. 

Trao đổi với phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Trịnh Xuân Thành, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Lương, tỉnh Lào Cai cho biết, việc phục dựng Lễ hội Mừng cơm mới nhằm bảo tồn, lưu giữ các giá trị phong tục, tập quán lâu đời của đồng bào Mông; đồng thời tạo không gian để tiếng khèn, điệu múa, trang phục truyền thống và các trò chơi dân gian được tiếp tục trao truyền qua các thế hệ.

Theo ông Thành, địa phương xác định việc phục dựng lễ hội không chỉ có ý nghĩa bảo tồn văn hóa mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Sơn Lương, tạo thêm sản phẩm văn hóa đặc trưng để thu hút du khách, từng bước khai thác tiềm năng du lịch gắn với bản sắc các dân tộc.

Mâm cơm mới tri ân tổ tiên

Lễ hội được phục dựng gồm hai phần: phần lễ và phần hội, tái hiện những nét văn hóa đặc sắc trong đời sống tinh thần của đồng bào Mông.

Người dân chuẩn bị mâm cơm cúng. Ảnh: Hoàng Minh. 

Chuẩn bị cho phần lễ, gạo mới sau khi thu hoạch được lựa chọn kỹ để nấu cơm dâng cúng tổ tiên. Cơm mới phải đảm bảo thơm ngon để thể hiện tấm lòng thành kính, biết ơn của con cháu đối với ông bà, tổ tiên.

Mâm cơm cúng sau khi chuẩn bị xong, chủ nhà xếp thìa quanh mâm rồi bắt đầu cầu khấn. Trong lúc khấn, chủ nhà dùng thìa xúc cơm, canh và các món ăn trên mâm, mỗi thứ một ít rồi đặt ra mâm. Một ít rượu cũng được chắt ra với ý nghĩa tượng trưng cho việc mời ông bà, tổ tiên về chứng giám và cùng gia đình ăn cơm mới.

Sau lời mời là lời khấn tạ ơn tổ tiên, trời đất và thần linh đã ban cho gia đình một vụ mùa bội thu, đồng thời gửi gắm mong ước mưa thuận, gió hòa, mùa màng vụ sau tiếp tục tươi tốt, gia đình ấm no, hạnh phúc.

Việc phục dựng nghi lễ giúp thế hệ trẻ có cơ hội hiểu hơn về phong tục, tập quán của dân tộc mình, qua đó góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Sôi nổi các hoạt động văn hóa, thể thao

Sau phần lễ, không khí tại lễ hội trở nên sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao dân gian, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, cổ vũ.

Các trò chơi dân gian được phục dựng tại Lễ hội Mừng cơm mới ở Sơn Lương. Ảnh: Hoàng Minh. 

Tại lễ hội, 52 vận động viên nam và 12 vận động viên nữ tham gia thi chạy ruộng bậc thang. Các vận động viên thể hiện sức bền, sự nhanh nhẹn trên địa hình đặc trưng của vùng cao, tạo nên không khí hào hứng, sôi động.

Ở nội dung kéo co có 14 đội tham gia. Môn đẩy gậy thu hút 36 vận động viên nam và 10 vận động viên nữ tranh tài.

Những trò chơi dân gian quen thuộc không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa, tinh thần đoàn kết và rèn luyện sức khỏe trong cộng đồng.

Lễ hội còn có chương trình giao lưu văn nghệ với sự tham gia của 7 đội văn nghệ đến từ các thôn, bản trên địa bàn xã. Những tiết mục múa dân gian Mông, múa khèn, múa ô, múa chuông dân tộc Dao, thổi sáo Mông… mang đến cho người dân và du khách không gian văn hóa đặc sắc, giàu bản sắc của các dân tộc vùng cao.

Bên cạnh đó, đại biểu và du khách còn được trải nghiệm giã bánh dày, tham quan các gian hàng trưng bày sản phẩm văn hóa, sản vật và những nét đặc trưng của các dân tộc trên địa bàn xã Sơn Lương.

Người dân và du khách trải nghiệm giã bánh dày tại Lễ hội Mừng cơm mới Sơn Lương. Ảnh: Hoàng Minh. 

Trước khi lễ hội diễn ra, xã Sơn Lương đã xây dựng kế hoạch, chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vật chất, không gian tổ chức, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và gian hàng trưng bày sản phẩm, bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, thiết thực và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Gìn giữ bản sắc, tạo sản phẩm du lịch

Việc phục dựng thành công Lễ hội Mừng cơm mới xã Sơn Lương năm 2026 là hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Mông nói riêng và cộng đồng các dân tộc trên địa bàn nói chung.

Cuộc thi chạy ruộng bậc thang thu hút nhiều người tham gia. Ảnh: Hoàng Minh. 

Thông qua lễ hội, những phong tục, tiếng khèn, điệu múa, trang phục truyền thống và các trò chơi dân gian được tái hiện sinh động, tạo môi trường để các giá trị văn hóa tiếp tục được trao truyền, lan tỏa trong cộng đồng.

Đặc biệt, lễ hội góp phần tạo thêm sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng, thu hút du khách đến Sơn Lương, qua đó từng bước khai thác tiềm năng du lịch gắn với văn hóa bản địa và đời sống cộng đồng.

Lễ hội Mừng cơm mới cũng trở thành ngày hội đoàn kết của cộng đồng, là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm trong lao động, sản xuất, cùng nhau gìn giữ phong tục tốt đẹp và chung sức xây dựng bản làng ngày càng phát triển.

Từ những hạt gạo mới của mùa vụ, người dân Sơn Lương gửi gắm lòng biết ơn đối với tổ tiên và niềm tin vào cuộc sống no ấm. Việc phục dựng lễ hội vì thế không chỉ góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo thêm động lực để Sơn Lương phát huy bản sắc, xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng và khai thác hiệu quả hơn tiềm năng văn hóa của địa phương.