Ύστερα από σχεδόν έναν αιώνα αναζητήσεων, αστρονόμοι φαίνεται πως επιβεβαίωσαν ότι ο Μπετελγκέζ, ένας από τους πιο γνωστούς αστέρες του νυχτερινού ουρανού, δεν είναι μόνος. Χρησιμοποιώντας το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου, ομάδα με επικεφαλής τον Γάλλο αστρονόμο Miguel Montargès κατέγραψε την καθαρότερη μέχρι σήμερα εικόνα του πιθανού συνοδού του, γνωστού ως Betelgeuse B.

Η ύπαρξη ενός συνοδού είχε προταθεί ήδη πριν από περίπου 100 χρόνια, ως πιθανή εξήγηση για τις περιοδικές μεταβολές στη λαμπρότητα του Μπετελγκέζ. Ωστόσο, όλες οι προηγούμενες προσπάθειες εντοπισμού του είχαν αποτύχει. Δύο ανεξάρτητες μελέτες το 2024 προέβλεψαν ότι τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους ο συνοδός θα βρισκόταν στη μεγαλύτερη γωνιακή απόσταση από τον κύριο αστέρα, προσφέροντας την καλύτερη ευκαιρία για παρατήρηση.

Η καθαρότερη εικόνα του συνοδού αστέρα, © ESO/M. Montargès et al.

Η ομάδα πραγματοποίησε τις παρατηρήσεις τον Δεκέμβριο του 2024 και, έπειτα από μήνες επεξεργασίας των δεδομένων, κατάφερε να ανιχνεύσει απευθείας το φως του συνοδού. Οι νέες παρατηρήσεις δείχνουν ότι ο Betelgeuse B έχει μάζα περίπου 2 έως 3 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου, σημαντικά μεγαλύτερη από τις αρχικές εκτιμήσεις που τον ήθελαν περίπου ισοδύναμο με τον Ήλιο.

Η άμεση απεικόνιση έγινε με το όργανο SPHERE του VLT στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Αν και στο παρελθόν είχαν υπάρξει ενδείξεις για την ύπαρξη του συνοδού, ακόμη και πιθανή ανίχνευσή του από το τηλεσκόπιο Gemini North Telescope, οι νέες παρατηρήσεις αποτελούν την ισχυρότερη απόδειξη μέχρι σήμερα.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι θα χρειαστεί μία ακόμη παρατήρηση σε περίπου έναν χρόνο, όταν ο συνοδός θα βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της τροχιάς του, ώστε να επιβεβαιωθεί οριστικά η ανακάλυψη. Παρ’ όλα αυτά, θεωρούν ότι πλέον υπάρχουν ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας.

Η θέση του Μπετελγκέζ στον Ωρίωνα, © ESO/N. Risinger (skysurvey.org)

Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube

Ο Μπετελγκέζ είχε απασχολήσει έντονα την επιστημονική κοινότητα το 2019–2020, όταν παρουσίασε τη γνωστή «Μεγάλη Εξασθένηση» (Great Dimming). Τότε υπήρξαν εικασίες ότι ίσως πλησίαζε η έκρηξή του ως υπερκαινοφανούς, όμως μεταγενέστερες παρατηρήσεις με το VLT έδειξαν ότι η μείωση της λαμπρότητας οφειλόταν σε ένα μεγάλο νέφος σκόνης που είχε εκτοξευθεί από τον ίδιο τον αστέρα.

Η πιθανή ύπαρξη του Betelgeuse B ανοίγει πλέον νέα ερωτήματα σχετικά με την εξέλιξη του Μπετελγκέζ και το κατά πόσο ο συνοδός του θα μπορούσε να επηρεάσει τη μελλοντική έκρηξή του ως υπερκαινοφανούς. Οι αστρονόμοι θεωρούν ότι πρόκειται για μια ανακάλυψη που μπορεί να αλλάξει την κατανόησή μας για έναν από τους πιο μελετημένους αστέρες του ουρανού.

https://www.eso.org/public/news/eso2611

Η δημοσίευση στο Astronomy & Astrophysics

https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad93c8

https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad87f4