• W zeszłym tygodniu termometry w wielu europejskich krajach, w tym i w Polsce, pokazywały rekordowe wartości. Ekstremalne upały uderzyły między innymi w energetykę.
• Jak nasz system poradził sobie z tą sytuacją? PSE dwa razy zastosowały mechanizm przywołania na rynku mocy. Jak zauważył w rozmowie z WNP minister energii Miłosz Motyka, jego brak byłby zagrożeniem dla polskiej energetyki i gospodarki. 
• By zniwelować sytuacje, w których system elektroenergetyczny będzie zagrożony, konieczna jest jego dywersyfikacja. - Trzeba budować nowe źródła, by poprawiać elastyczność jego pracy - powiedział Motyka.
• Jednym z takich źródeł mają być małe reaktory jądrowe, za których projekt odpowiada w Polsce spółka Orlen Synthos Green Energy. Minister Motyka potwierdził WNP, że państwo - poprzez Polski Fundusz Rozwoju - chce wejść w projekt OSGE, by przyspieszyć realizację polskich SMR-ów.
• Już 30 września rusza konferencja Energy Days, na której rozmawiać będziemy o najważniejszych kwestiach dla sektora energii.

Z powodu niskiego stanu wody w Wiśle - wynikającego z ekstremalnych temperatur i przedłużającej się suszy hydrologicznej - pracę ograniczyły w zeszłym tygodniu elektrownie węglowe w Kozienicach i Połańcu. Dodatkowo wyłączony z systemu jest największy blok węglowy w Elektrowni Bełchatów o mocy 858 MW.

W ostatnim czasie w ciągu dnia nawet ponad połowę energii w Polsce wytwarzała fotowoltaika i prąd był bardzo tani - nawet poniżej 1,5 zł/MWh. Problemy zaczynały się wraz z zachodzącym słońcem, gdy generacja z paneli solarnych malała, a do wytężonej pracy wchodziła energetyka konwencjonalna i import energii. Dodatkowym obciążeniem dla systemy była także stosunkowo niewielka generacja energii z wiatraków na lądzie oraz zwiększone zapotrzebowanie  na energię wynikające z działających klimatyzatorów.

Efekt? Bezprecedensowe dwa przywołania mocy w zeszłym tygodniu, w tym jedno najdłuższe w historii. Sytuacja odbiła się też na cenie energii elektrycznej, która w godzinach wieczornych sięgnęła poziomu ponad 2200 zł/MWh.

Minister energii Miłosz Motyka w rozmowie z WNP zastrzegł jednak, że polski system elektroenergetyczny jest bezpieczny.

W Bełchatowie prowadzony jest planowany remont, zgodnie z harmonogramem operatora. Nie ma żadnego zagrożenia dla pracy systemu elektroenergetycznego. Jest odpowiednia rezerwa. W środę, gdy nad Polską występowały największe upały, byliśmy eksporterem energii, nawet przy wyższym zapotrzebowaniu - zadeklarował.

Ze skutkami kolejnych fal upałów zmagają się także inne kraje europejskie. Najtrudniejsza sytuacja wydaje się być w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie z powodu niskiego poziomu wody, słabych przepływów i wysokiej temperatury Dunaju wraz z dopływami, problemy z chłodzeniem pojawiły się w znajdujących się tam elektorowniach - na czele z jądrowymi w węgierskim Paksu i rumuńskiej Cernavodzie. Problemy wystąpiły także w siłowni wodnej w Serbii. 

Miłosz Motyka podkreślił w rozmowie z WNP, że jego resort jest w stałym kontakcie z partnerami z regionu. 

- Nie spodziewali się takiego scenariusza w tak krótkim czasie, jeśli chodzi o stan wody w Dunaju. Węgrzy są w znacznie trudniejszej sytuacji niż Polska, oni energię przede wszystkim importują. Ich przemysł musi redukować swoje zużycie. Serbia natomiast ma duże problemy z chłodzeniem jednostek węglowych. Cały region zależny od Dunaju ma problemy - powiedział. 

- To pokazuje, jak należy budować system energetyczny, który musi być zdywersyfikowany, aby nie uzależniać się od jednego czynnika. Trzeba budować nowe źródła, by poprawiać elastyczność pracy systemu - do czego będziemy także zachęcać naszych sąsiadów - zaznaczył minister.

Choć Polska znajduje się w o wiele lepszym położeniu niż wspomniane Węgry czy Rumunia, również na krajowym rynku konieczne było sięgnięcie po awaryjne rozwiązania, czyli wspomniane przywołania na rynku mocy. To standardowa procedura operatora sieci przesyłowej - PSE - konieczna do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej sieci w sytuacjach niestandardowych. Dla jednych uczestników rynku mocy oznacza to obowiązek dostarczenia odpowiedniej mocy, dla innych - ograniczenia poboru. 

- Nie było żadnego problemu z odpowiedzią uczestników. W takich momentach możemy potwierdzić, że ten mechanizm działa skutecznie. Został zbudowany z pełną odpowiedzialnością i rezygnacja z niego dzisiaj - a były takie postulaty, czy to na poziomie europejskim, czy krajowym - byłoby zagrożeniem dla naszego bezpieczeństwa - powiedział minister Motyka.

Polska potrzebuje dywersyfikacji źródeł, by ograniczyć ryzyko występowania takich kryzysowych momentów, w których konieczne jest sięgnięcie po awaryjne rozwiązania, takie jak przywołania na rynku. Zwłaszcza, że przyszłość działających w podstawie polskiego systemu energetycznego bloków węglowych jest zdeterminowana. 

Ministerstwo Energii liczy tu przede wszystkim na terminową realizację wszystkich inwestycji energetycznych, zgodnie z założonymi harmonogramami, szczególnie w obszarze energetyki gazowej. 

Jeżeli plany polskich grup energetycznych zostaną zrealizowane na czas, wtedy luki wytwórczej nie będzie. Ważne będą także magazyny energii, które wciąż tanieją i stają się coraz bardziej dostępne - uważa Motyka.

Dopóki nie będziemy mieli zrealizowanych takich inwestycji jak elektrownia jądrowa, to bloki węglowe są potrzebne do tego, żeby system się stabilizował - zaznaczył minister,  wskazując na podjętą ostatnio decyzję o wydłużeniu pracy takich bloków w Rybniku. 

Pierwsza elektrownia jądrowa pokryje jednak tylko 3,6 GW i to dopiero pod koniec przyszłej dekady - jeśli jej budowa przebiegnie zgodnie z planem. Tymczasem częstotliwość przywołań na rynku mocy rośnie, zapotrzebowanie na energię elektryczną ma być coraz większe z biegiem następnych lat, a rynek mocy dla przeważającej liczby bloków węglowych w Polsce - czyli zapewnienie finansowania ich pracy - na ten moment działa tylko do 2030 r.

- Do tego czasu będziemy mieli zbudowane nowe inwestycje - bloki gazowe oraz magazyny energii, które będą mogły wspierać stabilizację systemu. Nie zapominajmy również, że lata 30. to także okres planowanego rozwoju małych reaktorów jądrowych (SMR) - zwrócił uwagę nasz rozmówca.

SMR-y w naszym kraju to działka Orlen Synthos Green Energy (OSGE). Spółka państwowego Orlenu i Synthosu Michała Sołowowa chce zbudować flotę małych reaktorów jądrowych typu SMR (model BWRX-300 o mocy 300 MW każdy), opracowanych przez amerykańską firmę GE Vernova Hitachi. 

Prywatno-publiczna spółka ma już kilka lat, jednak wciąż nie doczekaliśmy się jednoznacznego i ostatecznego opracowania ram tej współpracy i podziału odpowiedzialności za projekt budowy floty małych reaktorów jądrowych. 

Pogodzić obie strony zamierza rząd, poprzez udział w spółce Polski Fundusz Rozwoju (PFR), by przyspieszyć prace nad pierwszą tego typu instalacją - we Włocławku. Miłosz Motyka oficjalnie potwierdził chęć wprowadzenia PFR-u do OSGE. 

To rozmowy o kwestiach strukturalnych tej spółki. Przyglądamy się im z dużą uwagą. Trwają rozmowy na temat udziału PFR. Nie może dochodzić do takiej sytuacji, że jedna firma ma 50 proc. udziałów i deadlock - oświadczył w rozmowie z WNP minister energii.

Z wypowiedzi ministra wynika, że chodzi o sytuację, w której jeden ze wspólników ma możliwość blokowania decyzji. W jego ocenie udział PFR powinien wynosić 33 proc.

Zapytaliśmy, jak strona prywatna - firma Michała Sołowowa - się na to zapatruje. Miłosz Motyka stwierdził tylko, że "nam negatywnie nie odpowiadają". Wejście PFR-u do spółki miałoby się wydarzyć jeszcze w tym roku.